Een krant maken met minimale middelen: op de redactie van De Gooi- en Eemlander

Nog meer bezuinigingen en De Gooi- en Eemlander kan opdoeken, vrezen ze bij de regiokrant. Toch wordt de redactie binnenkort weer gekortwiekt. De Volkskrant proeft de sfeer.

Verslaggever Tamar de Vries: 'Het kan nauwelijks efficiënter.' Beeld Marie Wanders

9.37 uur

De redactie van De Gooi- en Eemlander is zo klein dat het niet nodig is, toch blaast chef Peter Schat op een oranje voetbaltoeter om zijn team bijeen te roepen. 'Vergaderen!' Daarna nemen tien verslaggevers plaats in een zaaltje, om te vertellen waarmee ze bezig zijn. De belangrijkste kopij voor de krant van de volgende dag komt uit Hilversum: een stuk over protesten tegen tweerichtingsverkeer in het centrum en een reportage bij de voedselbank. Verslaggevers uit Huizen schrijven onder meer over woningbouwplannen en nieuwe attracties op de lokale kermis, uit Loosdrecht komt een verhaal over een onveilige weg.

De Volkskrant loopt op een kille donderdag in april mee bij De Gooi- en Eemlander, in Hilversum, om te zien hoe je met minimale middelen een krant maakt. Kan het nog efficiënter? Die vraag is actueel, want een kwart van het personeel vliegt binnenkort eruit. Wie precies, dat moet nog blijken. De eigenaar van de krant, Telegraaf Media Groep (TMG) grijpt in omdat de inkomsten structureel dalen. Wat gaat de lezer van deze maatregelen merken? En zou het erg zijn als de krant ten onder gaat?

Bijna iedereen werkt aan een stuk voor de volgende dag, blijkt tijdens de vergadering. Dat is ook hard nodig. Dagelijks vullen achttien vaste medewerkers, aangevuld met wat freelancers, zo'n veertien regionale pagina's in de editie Gooi en Vechtstreek en zes pagina's in de editie Eemland. Een centrale redactie in Amsterdam maakt de rest van de krant, met nationaal en internationaal nieuws. Die redactie bedient ook andere regiotitels van TMG: Noordhollands Dagblad, Haarlems Dagblad en Leidsch Dagblad (zie kader). Daar spelen net zulke problemen, zoals eigenlijk bij elke Nederlandse regionale krant.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

11.25

Acht reorganisaties heeft verslaggever Tamar de Vries (55) overleefd bij De Gooi- en Eemlander. Nu is het weer zover. 'Ach, ik zie wel', zegt ze quasi-laconiek. Ze typeert zichzelf als een overlever, die het vak is ingerold en is blijven hangen. 'Ik heb andere dingen geprobeerd, niks lukte.' Ze is bezorgd over de toekomst van de krant. 'In mijn 28 jaar hier heb ik nog nooit zo'n rigoureuze reorganisatie meegemaakt. Ik zou niet weten hoe we met vier of vijf mensen minder nog een krant kunnen maken. Het kan nauwelijks efficiënter.'

Ze heeft de hoogtijdagen nog meegemaakt, en moest wennen aan de kaalslag. 'Nu haalt nieuws uit de avond vaak de krant niet meer. Dat komt doordat regiopagina's in principe om acht uur naar de drukkerij gaan. Zo kan die efficiënter werken, dat bespaart geld. Alleen bij groot nieuws maakt de centrale redactie plek vrij op de voorpagina, die sluit later. In het begin vond ik het heel raar dat we nieuws publiceerden dat anderhalve dag oud was. Nu weet ik niet beter.'

Zelf volgt ze de gemeente Weesp. 'Ik ben de enige: als ik op vakantie ben, neemt niemand het over. Het grootste recente nieuws hier was de brand in de Laurentius-kerk, vorig jaar. Achter het politielint was weinig te zien. Gelukkig had ik het mobiele nummer van de buren en de eigenaar. Hij huilde toen ik hem sprak. Zo'n verhaal kan een freelancer niet schrijven.'

De krant zit in een negatieve spiraal: 'Ooit hadden we negen lokale edities in ons gebied, nu nog twee. Lezers klagen dat we te weinig schrijven over hun stad of wijk. Ze willen niet alleen interviews en lifestyle, maar ook nieuws. Als we dat te weinig hebben, zeggen ze op. Dan dalen de inkomsten, moeten opnieuw mensen ontslagen worden, enzovoort. Ik vraag me af: waar ligt de ondergrens?'

Zestien edities

De Gooi- en Eemlander is ontstaan uit het Gooisch Nieuwsblad, dat werd opgericht in 1871. Vanaf 1923 verschijnt de krant als dagblad. De hoogste oplage, ruim 58 duizend, dateert uit 1980. Het verspreidingsgebied ligt grotendeels in het Zuidoosten van Noord-Holland: van Weesp tot Baarn, van Huizen tot Loosdrecht, het beslaat zo'n 30 bij 30 kilometer. Er zijn twee edities: Eemland is kleiner dan Gooi en Vechtstreek.

In 1996 is de krant overgenomen door de TMG, net als het Haarlems Dagblad/IJmuider Courant en Leidsch Dagblad. Later kwam het Noordhollands Dagblad daarbij. TMG slaagde er niet in de daling van de oplage en de advertentie-inkomsten te stoppen. Keer op keer is bezuinigd, door edities te schrappen en redacties samen te voegen.

Samen maken de vier regiokranten van TMG zestien edities. Eigen journalisten verzorgen het regionale nieuws, (inter)nationale stukken komen van een centrale redactie.

12.15

Op de redactie komt een boek ter sprake dat zaterdag 6 mei wordt gepresenteerd: De redactie; de gloriejaren van De Gooi- en Eemlander in 50 zuchten. Het is samengesteld door oud-hoofdredacteur Willem Meiners en geschreven door (oud-) medewerkers. Zij doen hun verhaal om te laten zien hoe erg het is dat hun krant stap voor stap ten onder gaat. In het boek staan verhalen over de hoogtijdagen, de jaren tachtig en negentig. Toen stuurde de krant, mede namens de Geassocieerde Pers Diensten (GPD), journalisten de wereld over. Ze deden ter plaatse verslag van de hongersnood in Afrika en onderhandelingen tussen de Russen en Amerikanen over kernwapens. De redactie maakte naam met landelijke primeurs, onder meer over de ontvoering van Gerrit Jan Heijn.

Verslaggever Valentijn Bartels (27) verbaast zich over wat vroeger allemaal kon. Hij zou het al geweldig vinden als hij zich een week in een dossier mag verdiepen. Tamar de Vries, die heeft meegewerkt aan het boek, herkent dat. Toch ergert ze zich aan de romantisering van het verleden: 'De tijden zijn gewoon veranderd.'

Beeld Marie Wanders

13.20

Aan de zijkant van het beeldscherm van chef Peter Schat (58) hangt een foto van een actie tegen de bezuinigingen van TMG, op een markt. De redactie legt zich niet neer bij de aangekondigde reorganisatie en beklemtoont overal hoe belangrijk regionale journalistiek is. De leus '#ditismijnkrant' prijkt ook op de ramen van de redactie. De plannen stuiten op verzet, zeker omdat er na eerdere reorganisaties nauwelijks nog 'synergievoordelen' zijn: allerlei redacties zijn al samengevoegd. Deze keer gaat het nog meer pijn doen dan anders.

Van stakingen is nog geen sprake. Al is het maar omdat kritiek gevoelig ligt bij de directie en onduidelijk is wie er wordt ontslagen. Mede daarom weegt Schat zijn woorden zorgvuldig. 'Wij leggen ons hier niet bij neer, we hopen dat ze alsnog inzien dat het niet nuttig en nodig is zo hard in te grijpen. De boodschap van de leiding komt over als: wij geloven niet meer in jullie. Als dat zo is, zeg dan meteen dat jullie de stekker eruit trekken.'

Midden op de redactie staat een muur van gipsplaten, die in oktober is neergezet om te bezuinigen. Sindsdien wordt de voorkant van het kantoorgebouw niet meer gebruikt, die kan worden verhuurd aan een ander bedrijf. Dat scheelt huurkosten. Alle bureaus staan nu dichter op elkaar, aan de achterkant van het gebouw. Twintig jaar geleden gebruikte de regionale krant drieënhalve verdieping, nu volstaat een kwart etage.

Schat: 'Vroeger hadden we telex-scheurders, een typekamer, zetterij, vormgevers, eindredacteuren, een fotoredactie. Die hebben we niet meer, al die disciplines zijn verenigd in één redacteur. Verslaggevers maken vaak zelf foto's en lezen elkaars stukken. Vormgeving doe ik zelf, op basis van sjablonen. Het is niet mijn vak, maar we moesten nou eenmaal kosten besparen.'

Dat gaat wel ten koste van de kwaliteit. De krant ziet er saaier uit dan landelijke dagbladen en tijdschriften. Er staan relatief veel spel- en typefouten in, en weinig grote onthullingen. Landelijke kranten geven verslaggevers minstens een week voor een groot verhaal, in de regio klaagt de chef al wanneer een vaste medewerker langer dan twee uur op reportage is. Wie een schrijver gaat interviewen, moet in zijn vrije tijd het boek lezen waarover het gaat.

Beeld Marie Wanders

14.35

Schuin achter de chef zit Susanne van Velzen (50). Ze werkt aan een stuk over de sloop van de oude Peugeotgarage in Hilversum. 'Dat stond gepland als foto met bijschrift, maar ik ga altijd zelf kijken. Bij de sloop kwam ik de pastoor tegen van de kerk ernaast, die vertelde dat op die plek in de jaren zestig nog koeien stonden. Ik heb zelf een foto gemaakt met mijn telefoon, en een filmpje. Ik hoorde ook dat de kerk wordt gerestaureerd; daar schrijf ik binnenkort over.'

Het nieuws ligt op straat, dat is Van Velzens motto. Maar ze zit steeds vaker aan haar bureau, te bellen met freelancers en stukken te redigeren. 'Ik ben bang dat ik na de reorganisatie nog minder naar buiten kan. Dat zou jammer zijn, ook voor de krant.'

Glimlachend blikt ze terug op de glorietijd: 'De Gooi- en Eemlander was dé mediakrant van Nederland. Als mediaverslaggever ben ik in de jaren negentig naar Cuba geweest, in de aanloop naar reisprogramma Veronica goes Caribbean. Daar lag ik twee dagen aan het zwembad, voor een paar verhalen. Ik zou dat niet meer aan mezelf kunnen verkopen.'

Hoe somber het toekomstperspectief ook is, ze gaat monter naar haar werk, net als de meeste anderen. De achttien verslaggevers en hun chef zijn een hecht team. Van Velzen: 'Ik krijg altijd veel reacties, het doet er echt toe wat wij schrijven.'

Beeld Marie Wanders

17.40

Bijna alle regiopagina's zijn klaar, redactiechef Peter Schat vertrouwt ze toe aan de verslaggever die avonddienst heeft. Hopelijk heeft die tijd om alles na te lezen en de site bij te werken. Het is lastig de strijd met 'gratis' nieuws op internet te winnen, verzucht de chef. 'Nu staat een deel achter een betaalmuur en krijgen we daar kritiek op. Maar we kunnen toch niet gratis werken?'

Jongeren lezen De Gooi- en Eemlander niet meer, hooguit bij hun ouders. 'Een grap die we vaak maken is dat overlijden opzegreden nummer 1 is.' Er zijn nog 17 duizend abonnees. Het moment nadert dat het niet langer rendabel is dagelijks twintig regiopagina's maken. Dan eindigt de krant als bijlage van De Telegraaf, met minder personeel, is de vrees.

Beeld Marie Wanders

Het zou jammer zijn als niemand gemeenten als Hilversum kritisch volgt, vindt Schat. Dat is tijdrovend, specialistisch werk en heel belangrijk. Nieuws en analyses in zijn krant worden goed gelezen door lokale bestuurders. Deze kopij is een cruciale voedingsbodem voor politici en andere, minder goed ingevoerde media, zoals de lokale en regionale omroep. Dan moeten lezers nog meer behelpen met artikelen op basis van persberichten met halve waarheden.

Schat: 'Onze krant heeft veel geschreven over uitgaansgeweld in Hilversum. In persberichten leek het alsof alles pais en vree was. De politie wilde onder de pet houden dat jongeren in elkaar werden geslagen en er massale vechtpartijen waren. Wij spraken andere bronnen en publiceerden wat er echt gebeurde. Onder druk van die verhalen moest de politiek maatregelen nemen. Regionale kranten spelen een belangrijke maatschappelijke rol, die moet je koesteren.'

Laatste kans

De Gooi- en Eemlander heeft de problemen deels aan zichzelf te danken, zegt Piet Bakker, lector crossmedia en journalistiek aan de Hogeschool Utrecht. 'Lezers willen nieuws uit hun eigen stad, dat krijgen ze steeds minder.' Ook leunt de krant op kopij van De Telegraaf, net als andere regiotitels van TMG. 'Ik zie in die kranten termen als staatsomroep opduiken, ronkend misdaadnieuws. Als abonnee krijg je via een omweg die vreselijke Telegraaf in de bus. Bij regiokranten van de Persgroep, zoals Brabants Dagblad, speelt dat minder. Daarin staat kopij van het AD, met een neutralere toon.'

Hij denkt dat TMG zich heeft verkeken op de regiokranten. Veel lezers en redacteuren hebben meer affiniteit met 'kwaliteitskranten'. 'De sfeer is slecht bij TMG, er is onzekerheid: hoe eindigt de overnamestrijd tussen Mediahuis en Talpa? Dat leidt af. Hun regiokranten ogen crappy, de inhoud valt tegen. Ik betwijfel of het lukt met minder mensen de krant te verbeteren. Dat moet, dit lijkt me de laatste kans om als zelfstandige titels te overleven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden