Een knooppunt van websites

Het lijkt onschuldig, die testjes op internet waarin mensen allerlei vragen worden gesteld. De antwoorden zijn wel degelijk belangrijk. Een bedrijf als Advance Interactive Media verkoopt de gegevens weer....

Ben je tevreden over het uiterlijk van je penis? Is je partner daar ook tevreden over?Hoe vaak heb je een spontane erectie overdag zonder seksuele activiteit? Heb je seksuele wensen waar in je relatie geen plaats voor is?Hoe vaak masturbeer je: Meerdere malen per dag / een keer per dag / ministens twee maal per week/ enkele keren per maand / nooit?Wat vind je van de geuren die gepaard gaan met seks zoals vers zweet, vaginavocht en sperma? Opwindend/ prettig/ acceptabel/ niet prettig/ afstotend?Als medicijnen een oplossing waren voor je seksuele problemen, zou je daar dan voor willen betalen?Ben je homo?www.jeechteleeftijd.nl

En oh ja... Vind je het goed dat we jouw antwoorden op deze en andere intieme seksvragen combineren met je naam, je leeftijd, je woonadres en je e-mailadres? En dat we die informatie beschikbaar stellen aan bedrijven die je kunnen benaderen voor activiteiten per post, telefoon, sms, telefoon, e-mail of andere wijze? Ook als we je niet vertellen welke bedrijven dat zijn?

En vind je het goed wanneer we jouw antwoorden koppelen aan jouw antwoorden op zo’n tien andere testjes die je ooit op internet hebt ingevuld, bijvoorbeeld omdat je ze kende van een televisieprogramma van SBS of RTL?

Eh.. nee, je kon het niet zien op die afzonderlijke websites. Maar al die testjes zijn van ons. Het waren die grappige, informatieve vraag- en antwoordspelletjes die je iets beloven: financiële besparingstips; manieren om snel miljonair te worden of héél persoonlijke goede raad over jouw gezondheid.

Daarvoor moet je natuurlijk vertellen wie je bent. En vragen beantwoorden. Over je rookgewoonten, je bloeddruk, je cholesterolgehalte, je drugs- en alcoholgebruik of je genitale herpes. Of over je opleiding, je baan, je salaris, je hypotheekschuld, je vakbondslidmaatschap, je geschatte IQ, het vermogen van je ouders, waar je boodschappen doet, wat je op je brood smeert, wat het merk, type en kenteken zijn van je auto, welke goede doelen je steunt, wie je vrienden zijn en wanneer ze jarig zijn – en nog veel meer.

Wij knopen al die gegevens aan elkaar. Zo weten we uiteindelijk méér van je dan je eigen moeder.

Geen bezwaar? Mooi. Dan ben je welkom in het databestand van Advance Interactive Media in Hilversum. En wees gerust. Je bent niet de enige die op deze manier zijn privacy weggeeft. Advance heeft gedetailleerde persoonsgegevens van 2,2 miljoen Nederlanders, die allemaal ooit op dat ene vakje hebben geklikt waarmee ze akkoord gingen met de algemene voorwaarden. Zo gaven ze toestemming voor de handel in hun persoonlijke gegevens. Net als jij!

Werk je graag voor het algemeen belang? Heb je moeite met regels en bureaucratie?Wat is je adres, hoe ver is dat van je werk, in welke branche? Ben je lid van een vakbond? Welke bond?www.gonogo.nl

Wie nog weet wat Nederlanders echt willen met hun privacy, mag het zeggen. Afgelopen maand werd de invoering van het Elektronisch Patiënten Dossier uitgesteld, nadat was gebleken dat de veiligheid van die medische gegevens van alle Nederlanders niet kan worden gegarandeerd. Veel burgers waren woedend en lieten weten dat hun gegevens nooit in die databank mogen worden opgeslagen – zelfs niet wanneer dat gunstig zou zijn voor hun eigen gezondheid.

Kort daarvoor was er commotie in de Tweede Kamer over het Elektronisch Kind Dossier, met 978 vragen over het eerste seksuele contact tot en met de kleur van het schaamhaar. In dezelfde maand bleek uit een ranglijst van burgerrechtenbeweging Privacy International dat Nederland in de staart van Europa bungelt als het gaat over de bescherming van persoonsgegevens.

Maar tegenover elke verontruste burger, politicus en belangenorganisatie lijkt een peloton laconieke of nonchalante Nederlanders te staan dat zich nergens zorgen over maakt. Of het domweg niet kan schelen wat er met zijn of haar persoonsgegevens gebeurt. Voorbeelden van flagrant misbruik zijn er immers weinig, en nergens wordt zoveel privacy vrijwillig weggeven als op internet.

In april 2007 kocht het investeringsfonds van Joop van den Ende dertig procent van de aandelen van de ‘multimediale uitgeverij’ in Hilversum. Advance wilde haar bereik in Nederland vergroten tot 4,5 miljoen interactieve relaties op ministens dertien websites. Het beschikte al over succesvolle formules als ‘Je echte leeftijd’, ‘Stay or Go’ en ‘Meer voor Minder’.

De best lopende concepten zijn die waarin televisieprogramma’s worden gekoppeld aan websites, waar kijkers/bezoekers een uitgebreid profiel achterlaten in ruil voor consumenteninformatie. Die informatie is vaak gekoppeld aan commerciële aanbiedingen van bedrijven die daarvoor betalen. Zo snijdt het mes aan twee kanten. Vrijwel alle grote marktpartijen maken er gebruik van. Postbank (ING); TNT-post, Philips, Sanoma, verzekeraar VGZ en Microsoft zijn grote partners van Advance.

Het oogsten van persoonsgegevens op internet is een lucratieve markt. Hoe meer gegevens over één persoon worden verzameld, hoe beter. De brede, rijke profielen kunnen worden verhuurd. Aan verzekeraars en gezondheidsorganisaties bijvoorbeeld, die zo exact hun potentiële klanten kunnen vinden die roken, hartklachten hebben of drugs gebruiken – of juist niet.

Of aan de fabrikant van viagra, die nu te weten kan komen welke man voor erectiepillen wil betalen en wat die persoon verder allemaal uitspookt in bed, tot aan de meest intieme details.

Dat van viagra is geen verzinsel. De sekstest op www.jeechteleeftijd.nl werd tot begin dit jaar gesponsord door Pfizer, de fabrikant van het beroemde erectiemiddel. Meer dan zestigduizend Nederlandse mannen hebben de vragen over erecties, masturbatie en het uiterlijk van hun penis ingevuld. Inclusief hun naam, adres en woonplaats. Onmogelijke (fake)adressen worden door het systeem niet geaccepteerd, wat het opgeven van verzonnen persoonsgegevens bemoeilijkt. De uitkomsten zijn door Advance doorgestuurd aan Pfizer.

Hoe hoog schat je jouw IQ?Hoe vermogend zijn of waren je ouders? Hoeveel verwacht je te gaan erven?Voor hoeveel aan waardevolle bezittingen heb je in huis?Vul het kenteken van je auto in. www.wordikrijk.nl

Een pillenfabrikant die uiterst privacygevoelige informatie vergaart, dat is slecht nieuws qua public relations. Maar als we Pfizer en Advance vragen hoe dat precies is gegaan, lopen de meningen uiteen. Directeur Frans de Vries van Advance zegt dat alle gegevens zijn overhandigd. ‘Maar al die informatie blijft ons eigendom en mag alleen onder onze voorwaarden worden gebruikt. In dit geval gebeurt er niets met de namen en adressen. De test was alleen bedoeld als voorlichting en bewustwording.’

Hij bevestigt dat namen, adressen en IP-adressen daadwerkelijk aan Pfizer zijn overhandigd, maar komt daar na het interview op terug: de vraag was verkeerd begrepen. Volgens Pfizer zijn wel de uitkomsten van de test verstrekt, maar absoluut niet de bijbehorende namen en adressen. ‘Die willen we ook helemaal niet’.

Maar zo gaat het niet altijd. Vakbond FNV tekende in 2006 een contract met Advance over het concept GoNoGo; een website waarop mensen advies kunnen krijgen over de vraag of het tijd is van baan te veranderen. FNV-woordvoerder Bianca Teeling: ‘De profielen van de bezoekers zouden voor ons interessant kunnen zijn. We hebben ook alle gegevens gekregen, inclusief naam en adres. Wie invulde geen lid te zijn, kreeg een mailtje met argumenten om dat toch te worden.’

De samenwerking viel overigens tegen, zegt ze. ‘Het televisieprogramma dat er zou komen, ging bijvoorbeeld niet door. Het aantal bezoekers van de website bleef achter bij de verwachting.’

Weet je welke kranten en bladen je buren lezen?Bij welke supermarkt doe je meestal je boodschappen. Hoeveel euro geef je dan uit?Heb je een doorlopend krediet op je creditkaart? Welke kaart? Hoeveel?Wat is je adres, naam, geboortedatum?www.meervoorminder.nl

Zo zijn er meer teleurgestelde partners. Budgetorganistie NIBUD dacht op verzoek van televisiezender SBS6 mee over het televisieprogramma Meer voor minder, dat bedoeld zou zijn voor besparingstips en een betere omgang met geld. Maar tot schrik van directeur Gerjoke Wilmink werden vervolgens naam en logo van NIBUD gebruikt om allerlei onzinnige adviezen te verkopen.

De aanschaf van een prijzig navigatiesysteem voor in de auto om benzine te sparen, bijvoorbeeld. Nibud trok zich ijlings terug. Niettemin hebben zeker tweehonderdduizend Nederlanders hun persoonlijk profiel achtergelaten op de website.

Over een week, op 21 februari, begint op SBS6 een programma over geld. Deze keer onder leiding van Henkjan Smits (Idols) die met kandidaten de kans zal berekenen om miljonair te worden. Die kans is natuurlijk klein. Naast Advance heeft het project een opmerkelijke partner: Independer.nl. Dat bedrijf specialiseerde zich in onafhankelijke productvergelijkingen op internet, maar gaat nu op zoek naar consumenten die verleid kunnen worden tot aankopen die men helemaal niet van plan was.

Mogen bedrijven op allerlei plekken persoonsinformatie verzamelen en die aan elkaar knopen? Advocaat Martin Hemmer van de vakgroep Intellectueel Eigendom en Technologie van bureau AKD Prinsen Van Wijmen, heeft twijfels over de manier waarop Advance ‘bijzondere’ persoonsgegevens verwerkt. Volgens de Wet Persoonsgegevens gaat dat om zaken als seksuele voorkeur, godsdienst en vakbondslidmaatschap. Voor de verwerking daarvan geldt een zwaardere toestemmingsvereiste dan voor gewone persoonsgegevens. Of één routineuze muisklik dan volstaat, is de vraag.

Veel mensen klikken zomaar wat aan, denkt Hemmer. Hij betwijfelt zelfs of iedereen wel weet wat een persoonsgegeven is. ‘Veel mensen denken waarschijnlijk dat het slaat op hun naam en adresgegevens, maar alle informatie die je invult kan een persoonsgegeven zijn. Als je de inhoud van sommige van deze onderzoeken ziet, is het alsof toestemming wordt gegeven voor commercieel gebruik van het Elektronisch Patiënten Dossier.’

Directeur Frans de Vries van Advance is verbaasd over al die vragen over privacy en persoonsbescherming. Zijn bedrijf valt niemand lastig en maakt op geen enkele manier misbruik, benadrukt hij. ‘Veel mensen vinden het juist leuk om relevante reclame en aanbiedingen te ontvangen. Hoe meer informatie ik over iemand weet, hoe specifieker die informatie kan zijn. Als ik niet rook, hoef je me niet lastig te vallen met adviezen over stoppen met roken.’

Onderscheid in soorten persoonsgegevens maakt het bedrijf niet. Dat gebruikers niet weten welke gegevens van welke websites aan elkaar worden geknoopt, is volgens Advance juridisch in orde. Bovendien vinden juist de mensen van wie een rijk profiel bekend is, het leuk als de adverteerder hen op een goede manier aanspreekt. ‘Dat merken we aan het gedrag’.

Welk gedrag?

‘Dat men erop reageert, soms voor een hele tijd.’

De meeste contacten komen maar één keer in de Advance-bestanden voor, zegt hij. Van tien tot vijftien procent van zijn 2,2 miljoen Nederlanders zijn meer dan honderd persoonskenmerken bekend. Dat zijn ongeveer 300 duizend brede profielen. ‘Een speciale afdeling denkt erover wat we deze mensen kunnen bieden aan extra functionaliteit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.