Architectuur

Een kijkje in de hersenkronkels van de rebelse architecten van de Markthal, de Valley en het nieuwe Depot van Boijmans

De 3D-geprinte Wego-flat die Winy Maas van MVRDV voor de Dutch Design Week in Eindhoven realiseerde. Beeld Ossip van Duivenbode
De 3D-geprinte Wego-flat die Winy Maas van MVRDV voor de Dutch Design Week in Eindhoven realiseerde.Beeld Ossip van Duivenbode

Op 6 november opent in Het Nieuwe Instituut in Rotterdam een expositie over architectenbureau MVRDV. Het complete archief van de optimistische bouwkunstenaars wordt tentoongesteld.

Kirsten Hannema

De Markthal Rotterdam hebben ze overspannen met een ‘triomfboog’ van woningen, aan de Amsterdamse Zuidas kruisen ze een kantoortoren met een heuvellandschap tot het wooncomplex Valley, en vrijdag opent koning Willem-Alexander in Rotterdam hun reusachtige spiegelglazen kom met een bos op het dak: het Depot Boijmans Van Beuningen. Hoe verzinnen de architecten van MVRDV dit soort plannen, en hoe krijgen ze die vervolgens gebouwd?

Vanaf zaterdag is aan de overkant van dat nieuwe Rotterdamse icoon een tentoonstelling te zien over het archief van MVRDV. De expositie in Het Nieuwe Instituut geeft een boeiende inkijk in de hersenkronkels van architecten Winy Maas, Nathalie de Vries en Jacob van Rijs. Aan de hand van maquettes, materiaalsamples en computerbeelden van vierhonderd – al dan niet gerealiseerde – projecten volg je de ontwikkeling van het bureau, dat op zijn 30ste nog steeds bekendstaat als rebels.

Aanleiding voor de expositie is de overdracht van het MVRDV-archief aan Het Nieuwe Instituut. Dat museum annex onderzoeksinstituut omvat het grootste architectuurarchief ter wereld. Toen Jan Knikker, partner bij MVRDV, in 2010 voorstelde om het bureau-archief daarin op te nemen, kreeg hij te horen dat ze alleen de belangrijkste projecten wilden. Voor Knikker was dat onbespreekbaar. Hij ziet het archief als een ‘ecosysteem’, waarin alle projecten thematisch met elkaar verbonden zijn.

Neem de allereerste maquette uit 1992, voor de Europan-ontwerpprijsvraag in Berlijn, waarbij de architecten een klassiek stadsblok op z’n kant zetten, en met een mix van appartementen, een gezamenlijk zwembad en een dansclub een ‘verticale stad’ vormden. Verderop in de zaal zie je hoe ideeën over slim stapelen en betaalbare woningbouw in 2017 zijn geëvolueerd tot de 3D-geprinte Wego-flat die Maas voor de Dutch Design Week in Eindhoven realiseerde. Bewoners gaven met behulp van computersoftware hun eigen woning vorm.

Aan de Amsterdamse Zuidas kruisen de architecten van MVRDV een kantoortoren met een heuvellandschap tot het wooncomplex Valley. Beeld Vero Digital
Aan de Amsterdamse Zuidas kruisen de architecten van MVRDV een kantoortoren met een heuvellandschap tot het wooncomplex Valley.Beeld Vero Digital

Uiteindelijk is het complete archief toch verworven ‘vanwege het nationaal belang van het werk van MVRDV’, en is het gebruikt voor een pilotproject over archiveren van digitaal materiaal. Zoals MVRDV in het Depotgebouw van Boijmans opgeslagen kunstwerken ontsluit voor publiek, willen de curatoren de data-analyses en 3D-computerstudies toegankelijk maken die ten grondslag liggen aan MVRDV’s ontwerpen.

Nathalie de Vries begon haar loopbaan bij Mecanoo. Winy Maas en Jacob van Rijs leerden hun conceptuele aanpak van architect Rem Koolhaas. Maas bewondert de ‘onderzoekende aanpak’ van zijn leermeester, maar ‘een zoon wil zich uiteindelijk afzetten tegen zijn vader’, zei hij in een interview met de Volkskrant. Maas wilde ‘minder beschouwen, en meer bouwen’. De teller staat nu op 1.200 projecten.

Een snelwegviaduct in Seoul toverde hij om in een stadspark, een verlopen winkelcentrum in de Taiwanese stad Tainan in een bruisend stadsstrand. In een animatie van The Why Factory, de denktank die Maas als hoogleraar aan de TU Delft oprichtte, zie je hoe alle hoogbouw ter wereld wordt overgroeid door planten. De onderzoekers berekenden dat zo de temperatuur op aarde met 1 graad omlaag kan worden gebracht. Het werk van MVRDV ademt optimisme.

De curatoren van Het Nieuwe Instituut kwamen bij het doorspitten van 50 duizend (inmiddels gedigitaliseerde) documenten vaak de term ‘happiness filter’ tegen. In een video-interview legt Knikker uit dat het bureau, nadat het een reeks ontwerpwedstrijden verloor doordat opdrachtgevers tekeningen ‘te realistisch’ vonden, ging werken aan vrolijkere artist’s impressions. In een notitie lees je de instructies van de architecten om een visualisatie van een woningbouwproject in Spanje te voorzien van dit ‘geluksfilter’: de lucht moest blauwer, met op het grasveld een barbecue.

Aric Chen, sinds mei directeur van Het Nieuwe Instituut, ziet de expositie als een nieuw model voor tentoonstellingen waarbij de architect niet op een podium wordt gehesen, maar ‘in gesprek gaat’ met de curatoren. Volgens Knikker heeft de aanpak het bureau nieuwe inzichten opgeleverd. Zo blijkt de berk een belangrijke rol te spelen in het werk van MVRDV. Al in een dissertatie die Maas tijdens zijn studie aan de landbouwhogeschool schreef, komt de boom voor. Bij elkaar omvatten de projecten 300 duizend berken. Ook buiten zie je ze staan, rondom en op het Depotgebouw.

De Markthal in Rotterdam, door MVRDV. Beeld Daria Scagliola en Stijn Brakkee
De Markthal in Rotterdam, door MVRDV.Beeld Daria Scagliola en Stijn Brakkee

De tentoonstelling eindigt in een ruimte waar je met behulp van virtual reality door een MVRDV-stad kunt navigeren, opgebouwd uit alle 3D-beelden in het archief. Ook kun je je eigen MVRDV-gebouw creëren door uit het archiefonderzoek gedestilleerde algoritmes los te laten op een compositie. Als de curator het voordoet, verschijnt een weinig opwindend bouwwerk op het scherm. Onbedoeld beantwoordt hij de vraag hoe het architectenbureau al die uitzonderlijke creaties verzint: het begint met ontwerptalent.

MVRDVHNI, The Living Archive of a Studio, vanaf 6/11. Het Nieuwe Instituut, Rotterdam

De making-of van het Depot

Op de vierde verdieping van Depot Boijmans Van Beuningen kunnen bezoekers straks een making-of-tentoonstelling zien over het depotgebouw. De werkprocessen worden getoond van architectenbureau MVRDV, interieurarchitect Concrete en de betrokken kunstenaars Marieke van Diemen, John Körmeling en Pipilotti Rist. Van eerste idee tot resultaat, inclusief de plannen die het niet haalden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden