Een journalistiek strebertje

Onder zijn verantwoordelijkheid raakte De Morgen in opspraak door een tweetal publicaties. Maar hoofdredacteur Yves Desmet (40) ontkent dat hij daarom de leiding overdraagt....

ZIJN verhaal is er een uit de boekjes. Vader was arbeider aan de lopende band in de auto-assemblagefabriek. Hij werd elke dag ongelukkiger van zijn baan en zag zijn pensioen als de verlossing. Moeder werkte in een medicijnfabriek, maar raakte op jonge leeftijd door een beroerte gekluisterd aan huis.

Het is geen wonder, zegt Yves Desmet (40), dat hij een strebertje is geworden. 'Arbeiderskinderen willen geen arbeider zijn.'

En inderdaad. Desmet werd op 34-jarige leeftijd hoofdredacteur van De Morgen, de links-intellectuele krant van Vlaanderen. Daarvóór werkte hij als journalist bij dezelfde krant en bij HUMO. In zes jaar tijd vergrootte hij de oplage van De Morgen - toen op sterven na dood - van 20 duizend naar 50 duizend abonnees. Ontsloeg vijftien werknemers die hem niet zinden. Veranderde de lay-out, realiseerde een economiekatern, en maakte van het socialistische dagblad een krant voor de moderne Vlaming.

En nu is hij moe. Vergaderen en bemiddelen heeft hij wel gezien. Vanaf 1 september zegt Desmet zijn functie als algemeen hoofdredacteur vaarwel en doet hij een stapje terug: hij wordt adjunct-, of in de Belgische terminologie, politiek hoofdredacteur. Hij gaat commentaren schrijven, interviews maken en zich minder bemoeien met het maken van de krant. Rudy Collier, die nu de Antwerpse tv-zender ATV leidt, volgt hem op.

Een degradatie, roept de Belgische pers. Hij moet vertrekken omdat de oplage stagneert, fluisteren boze tongen. Het komt door alle schandalen bij De Morgen, beweren anderen.

Desmet ziet zijn move meer als een prettige samenloop van omstandigheden: er was een plaats vrij in de hoofdredactie, zelf wilde hij liever weer gaan schrijven, en Collier wilde alleen komen als hij de baas kon worden.

Niettemin was Desmet wel verantwoordelijk voor een aantal stukken dat onder zijn leiding werd gepubliceerd en waarvan het waarheidsgehalte op zijn minst omstreden was. Zo kwam De Morgen in 1998 met getuige Regina Louf - alias X1 - op de proppen die het bestaan van beestachtige seksnetwerken onthulde. De Belgische pers viel en masse over De Morgen heen: bewijzen zouden ontbreken en X1 was een psychisch gestoorde vrouw. Volgens de Openbaar Ministeries van Brussel en Antwerpen had X1 het hele verhaal uit haar duim gezogen. In de pers ontstonden believers en disbelievers - ook bij De Morgen zelf.

Vorig jaar bracht de krant met veel tamtam het bericht dat de Belgische minister van Financiën, Reynders, geheime bankrekeningen had in Luxemburg. Er bleek niks van waar. Adjunct-hoofdredacteur Ludwig Verduyn, die het stuk had geschreven, vertrok. Desmet: 'In de Reynders-affaire zijn we ongelooflijk in de fout gegaan. Geen discussie mogelijk. Een informant had documenten vervalst. Dat was in een weekeinde, dus dan vind je geen onderzoeksrechter om alles te verifiëren. Uit angst dat andere kranten het die maandag wel publiceren, kom je ermee. En dan blijkt het fake. En sterf je. Sta je daar met je broek op je enkels.'

Maar de X1-reeks zou hij morgen opnieuw publiceren. 'Ik ken dat dossier door en door. Onze twijfels hebben we altijd gemeld. Hoe gek is die X1? Welke verhalen heeft ze bedacht om haar trauma's te verwerken? Ik weet het niet. Ik weet alleen dat zij feiten kende die ze nergens gelezen kon hebben. Dingen die niemand tot op de dag van vandaag kan verklaren. Dus mogen wij dat alsjeblieft opschrijven?'

Toch zijn het twee fel omstreden publicaties binnen zes jaar. Critici, zoals adjunct-hoofdredacteur Bart Sturtewagen van concurrent De Standaard, menen dat Desmet steeds minder greep kreeg op de krant. Vaak was hij weg om De Morgen te promoten: tv-programma hier, radio-interviewtje daar. Zelf ontkent hij de controle te hebben verloren, maar: 'Er is geen sociaal milieu in Vlaanderen waar ik niet ben gevraagd.'

Desmet - 'zelfgenoegzaamheid is mij niet vreemd' - heeft De Morgen naar eigen zeggen veranderd van een krant die met het vingertje wijst en de lezer weleens even zal vertellen hoe de wereld in elkaar zit, in een marktgericht dagblad. Een krant die zich meer richt op wat het publiek wil lezen. En dat betekent meer emotie. Meer 'verhalen'. Een mix van belangrijk én boeiend nieuws ('nieuws dat geen enkele maatschappelijke relevantie heeft, maar verdomd leuk is om te lezen'). Het levert stukken op over Jean-Luc Dehaene die niet gaan over de vraag waarom hij geen voorzitter is geworden van de Europese Commissie, maar over zijn twee gestorven kleinkinderen, en wat dat met hem doet. En een enkele keer wat 'halfblote madammen', of een bijna ontblote tepel op de voorpagina.

Populistisch, zeggen de tegenstanders. Gemakkelijkheidsexcuses, vindt Desmet. 'Veel zogeheten kwaliteitsjournalisten willen geen enkel risico lopen. Ze maken braaf een verslagje van de ministerraad, en plaatsen daar enkele pissige, dan wel kritische voetnoten bij. En kijk eens wat een intelligente politiek journalisten ze zijn. Maar ontrafel mij de psyche van Wim Kok; dat levert oneindig veel boeiender lectuur op.'

Het bewijs volgens Desmet: de Dutroux-affaire. 'Dat is gewoon een uit de hand gelopen faits divers-verhaal.' Maar de krant moet geen mengsel worden van de Volkskrant en De Telegraaf, zegt hij. Ook de 'pulp' moet intelligent geschreven zijn. De beste krant ter wereld, zegt hij, is The New York Times (NYT). Ook die kwaliteitskrant brengt steeds meer 'leuke' verhalen. Maar er is meer: de NYT maakt heel specifiek gebruik van de kwaliteiten van zijn werknemers. 'Op alle krantenredacties, en ook op de mijne, zitten mensen die briljant zijn in het ontdekken van feiten. In het café vertellen ze verhalen, waarbij de tranen over je wangen rollen van het lachen. Maar als ze hun verhaal op papier zetten, val je in slaap. Ze schrijven als harken.

'Bij The New York Times gaat zo'n fact finder met zijn verhaal naar een editor. Hij vertelt hoe het zit, de editor schrijft vervolgens een artikel dat leest als een roman. En vraagt dan aan de fact finder of alles klopt. Slim, want waarom zou een briljante nieuwsjager ook een goed stilist zijn?'

Alleen: bij De Morgen is dat systeem voorlopig ondenkbaar. Heeft een Nederlandse krant als de Volkskrant zo'n 240 journalisten, De Morgen heeft er 70. De Vlaamse lezersvijver is dan ook een stuk kleiner: er zijn zo'n 5 miljoen Vlaamse lezers, die per inwoner gemiddeld drie keer zo weinig kranten kopen als Nederlanders.

De Morgen verloor de afgelopen jaren een aantal van zijn beste journalisten aan de concurrenten en de weekbladen. Reden van vertrek: meer geld, meer vrijheid, of een serieuzere koers. Ik heb één grote fout gemaakt, zegt Desmet. 'De rotklussen en de leuke klussen heb ik te rechtvaardig verdeeld over de redacteuren.

'Ik had een eliteclubje moeten maken. Tegen een groepje journalisten moeten zeggen: doe wat je wilt, en ik weet dat het goed is. Wie minder kwaliteiten heeft, zal telexen in moeten blikken. Het spijt me. It's a tough life. Ik maak een krant voor de lezer, niet voor de redactie. Je moet aanvaarden dat talent ongelijk verdeeld is in de wereld.'

Hoe De Morgen er onder hoofdredacteur Collier uit zal zien, daar wil hij niet zo veel over kwijt. Collier staat bekend als een commercieel type. Een bullebak, populistisch, ongezouten, creatief, maar met weinig gevoel voor nuance. Volgens ingewijden is hij twee handen op één buik met uitgever Christian van Thillo. 'Hij is een professional met een enorm gevoel voor kranten', zegt Desmet over Collier 'Mensen krijgen sneller een etiket opgeplakt dan ze verdienen.'

De 'toekomst van de krant' heeft hij onlangs gezien bij de Orlando Sentinel, een Amerikaanse krant. De journalist werkt er voor vier media tegelijk. Na persconferenties doet hij eerst een stand-up voor de camera, vervolgens brengt hij breaking news voor de radio, typt dan zijn krantenartikel en gooit het ook nog even op internet.

'De natte droom van een uitgever', zegt hij. 'Eén keer investeren en vier keer opbrengst. Maar ik vind het beangstigend. Journalisten ondervinden een grotere tijdsdruk, worden minder zorgvuldig. Bovendien zorgt het voor uniformisering van het nieuws: er komt één grote grijze multimedia-brij.'

De journalistiek blijft voorlopig de liefde van Desmet. 'Het is een meedogenloos beroep. Iedere dag sta je naakt in wat je kan en niet kan. Maar het is ook heel troostend. Ik mag elke dag opnieuw beginnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden