Een huis, een eenling en het lot

Twee vrouwen vertoeven met een tussenperiode van een eeuw in het Drentse dorpje Werwolda. Mariëtte Haveman trekt intrigerende parallellen tussen Virginia en Marijn.

Met zijn trofee, de Engelse bruid Virginia Wyndham, komt de Drentse rietmeubelhandelaar Roeland te Wolde aan het begin van de 20ste eeuw naar het dorp Werwolda in het thuisland. Op de Franse huwelijksreis wilde het tot de benieuwde Virginia nog niet zo doordringen, maar leven in huize Boschoord in het laagveen betekent veel mist, wilgen, koeien, vlechtende families en dito weeskinderen. Wanneer het paar al spoedig een grote (en uiteraard gevlochten) wieg als huwelijkscadeau krijgt, beginnen de verwachtingen van de omgeving al drukkend aan te voelen.

Een eeuw later komt Marijn (35) namens een projectontwikkelaar bekijken of de locatie, met dat vermolmde huis Boschoord, geschikt is om er een vakantiedorp voor de elite te laten verrijzen. Tot jezelf komen achter de rietkragen. Selfsupporting, nergens hangt een klok, hier in de contreien 'waar niks aan nergens grensde' kun je je in de vorige eeuw wanen.

In haar onderzoek stuit Marijn, een zwangere vrijgezel, op de postuum gepubliceerde novelle Rietvolk uit 1946 van ene Van Schijndel. In dat boekje leest ze over Roeland en zijn eigenzinnige Virginia, de Engelse die kinderloos bleef, vervreemdde van haar echtgenoot, en in haar eentje in een kimono over het terrein placht te zwerven (ongeveer zoals die andere Virginia, Woolf, die in zichzelf pratend wandelingen maakte in het moerasgebied rond Monk's House), en die uiteindelijk alleen in Boschoord achterbleef.

Hollandse luchten en vochtigheid, en te midden van die elementen een verhaal over een huis, een eenling en het lot: het lijkt er op dat kunsthistorica en romancière Mariëtte Haveman (1957) in haar rijke derde roman Het huis achter de wilgen een joyeuze groet wil brengen aan het goeddeels verdwenen oeuvre van grootmeester Arthur van Schendel. Diens Het oude huis verscheen in 1946 en leverde hem postuum de P.C. Hooftprijs op, en in zijn roman De waterman (1933) liet hij de hoofdpersoon Maarten eenzaam sterven, waarna zijn schuit een dag later 'ergens in het riet' werd gevonden. Die wereld.

Een eenling die zich tegen misstanden verzet, kan op tegenwind van het collectief rekenen: niet alleen door haar welluidend-gedragen formuleringen laat Haveman zien dat we ons met de veronachtzaming van Van Schendel veel ontzeggen, maar ook zou zijn thematiek (die na de oorlog als preuts en naturalistisch werd aangemerkt) ons nog altijd kunnen aanspreken.

Die verbintenis met het heden voorkomt dat Het huis achter de wilgen een nostalgisch genrestukje is geworden. Marijn is de schakel: zij komt er achter dat het leven in Werwolda vroeger zo idyllisch niet was (het plaatselijke bordeel leverde de wezen die moesten vlechten voor hun leven), en zij identificeert zich steeds meer met Virginia.

Vlak nadat ze leest over de Engelse die een bezoek bracht aan het weeshuis en daar de kinderen wilde helpen door ze voor te lezen, brengt Marijn ook een bezoek aan het weeshuis, waar zich thans milieu-activisten hebben verschanst, die zich verzetten tegen het plan voor een vakantiedorp, een themaparkbeleving, of hoe al dat vastgoedbedrog ook moge heten.

Virginia gold als 'niet goed waais' en ging steeds meer drinken. Marijn keert zich af van haar eigen commerciële bazen, maar neemt óók afstand van de natuurvrienden, die in hun idealisme de wantoestanden van weleer ontkennen.

Vanuit haar woning nabij station Blaak in Rotterdam ziet Marijn elke avond in neonletters de beroemde regel van Lucebert: 'alles van waarde is weerloos'. Soms gaat er een letter kapot, vaak de w, kwetsbaar vanwege zijn uitsteeksels. Daarom leest ze op een avond: 'alles van aarde is eerloos'.

Al is het isolement van Virginia-toen en Marijn-nu onontkoombaar, Mariëtte Haveman steekt haar sterke vrouwen een hart onder de riem, beheerst en stoer: 'Ze merkte dat ze in een behaaglijke toestand verzeild was geraakt, en dat ze op dit moment niets liever wilde dan dat alles zou blijven zoals het nu was. Precies zo. Ze moest alleen nog leren wat vaker haar bek te houden.'

undefined

null Beeld Judith Baas
Beeld Judith Baas
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden