Een hardnekkig, niet weg te snoeien gewas

Haar speelt de hoofdrol in Dick Matena’s versie van Kort Amerikaans, waarvan onlangs het eerste deel verscheen. Het betreft officieel de 51ste druk van Jan Wolkers’ roman uit 1962, en het is de tweede literaire roman die Matena verstript heeft....

Net als bij de verstripping van De Avonden heeft Matena ervoor gekozen om de oorspronkelijke tekst integraal in zijn getekende versie op te nemen. Maar er zit een groot verschil in de lettering: bij Reve was de tekst handgeletterd, bij Wolkers is er gekozen voor een machinaal font, dat veel neutraler en rustiger oogt. Het beeld krijgt daardoor terecht een overheersende rol.

Een ander belangrijk verschil is het gebruik van kleur. De Avonden was sepia, Kort Amerikaans is full colour, en dat moet het ook wel zijn, want een van de personages uit het boek, De Spin, beweert dat het niet de zwaartekracht is die de dingen op hun plaats houdt, maar dat het de kleuren zijn die zorgen voor samenhang. Haal de kleuren weg en het universum valt uiteen. De belangrijkste kleuren in Matena’s beeldverhaal zijn bruin en roze. Bruin is de kleur van Eriks haar, maar het is ook de kleur van het regime dat Nederland onderdrukt. Roze is de kleur van het naakt waar Erik zo’n moeite mee heeft.

‘Hartstikke naakt’ zijn de eerste woorden van het boek, en de vlezige wangen van Erik en zijn vriend Peter, die door de Duitsers zal worden opgepakt, verschijnen daarbij prominent in beeld. Er komen drie erotische scènes in Matena’s verstripping voor: twee keer vrijt Erik met een meisje en één keer met een gipsen, kleurloze torso van Venus, die hij gevonden heeft in een berghok van de Leidse academie Ars Aemula Naturae. Op school vindt hij ook een stilleven met een schedel die net zo’n vlek heeft als hij, op de linkerslaap. De vlek is geschilderd in precies dezelfde kleur als die van zijn eigen litteken: ‘Het is of die verf op mijn kop zit.’

Het vreemdste beeld zit achter in het boek, waar de ouders van Erik met troffels een vloer van cement aan het maken zijn, over het gras van de achtertuin heen: de kunst veredelt de natuur. Als ze klaar zijn, zetten ze Erik in een stoel en binden hem vast. ’s Nachts metselen ze een muur van grijze ‘drijfsteen’ om hem heen. Ten slotte plaatsen ze een groot boek – de Bijbel? - op een standaard voor zijn neus.

Als lezer weet je niet goed wat je met deze scène aanmoet. Is het een droombeeld? Een herinnering? Een fantasie? Matena heeft het surrealistische tafereel met grote nauwkeurigheid getekend, maar laat het mysterie intact. Een ideale verstripping dus.

Joost Pollmann

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden