Een griezelig echte nepbiografie

Het opgetekende leven van de Amsterdamse redersdochter Liduine Weerdenburg-Smit biedt een inkijkje in het beau monde-leven van de vroege twintigste eeuw. Alleen: alles blijkt verzonnen.

Louis Couperus oreert Beeld X
Louis Couperus oreertBeeld X

Het had een nepbiografie moeten worden. Met foto's uit een willekeurig familie-album, gevonden op een veiling. Kijk, had hij willen zeggen tegen mensen die Liduine Weerdenburg-Smit, de hoofdpersoon uit zijn pas verschenen boek Wien hadden gegoogeld en niet gevonden, hier heb je haar, aan de hand van haar vader, een rijke Amsterdamse reder. Als jonge vrouw op een stoomschip naar New York. Hier staat ze in haar warenhuis Wien in Den Haag, geopend in 1921, en zie je die ets van Jan Toorop die er hangt, dat was een vriend van haar. En zo door, en zo verder, tot aan de kiekjes van de villa waar ze als 85-jarige haar laatste adem uitblies.

'Ik had de lezer willen bedotten', zegt Phil van Tongeren (59), filmjournalist en sinds kort ook gepubliceerd schrijver, op een warme vrijdagmiddag achter een glas cola. 'Zoals meestervervalser Han van Meegeren het kunstestablishment bedotte met zijn nep-Vermeer. Maar het is me niet gelukt. Mijn fantasie ging zo met me op de loop, dat het verhaal al af was voor ik tot de conclusie kwam dat die oude foto's, die mijn verzonnen Liduine de benodigde zweem van echtheid hadden moeten geven, er helemaal niet waren.'

Dus toen verdween Wien in 2007 in een la. En kwam er pas weer uit toen Van Tongeren bedacht zijn goede vriend Typex te vragen zijn verhaal te illustreren. 'Toen kon ik moeilijk blijven volhouden dat Wien een echte biografie was. Waarom zou je anders tekeningen gebruiken?'

Een goede vriendin met een pr-bureau had hem gewaarschuwd: niet 'boekje' zeggen als je wordt geïnterviewd. Want dan bagatelliseer je je werk.

Maar nu zit hij hier en zegt hij het toch. Hoe moet hij Wien anders noemen? 'Het is geen roman, geen kort verhaal. Geen graphic novel, geen stripboek. Het is fictie, geworteld in de werkelijkheid. In filmtermen zou je het een mockumentary noemen. Eigenlijk kun je zeggen: ik heb Liduine verzonnen om al mijn kunsthistorische kennis van de eerste helft van de twintigste eeuw én mijn fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog in een boekwerk kwijt te kunnen.'

En zo weeft Van Tongeren door het levensverhaal van Liduine verzonnen feiten die waar gebeurd zouden kunnen zijn. Zo waarheidgetrouw, dat je al lezend toch steeds even het internet raadpleegt. Droeg schrijver Louis Couperus werkelijk een keer voor tijdens de opening van een warenhuis? 'Nee, maar hij liet zich aan het einde van zijn carrière wel inhuren voor praatjes.'

Heeft iemand ooit tijdens een bijeenkomst van echtgenotes van NSB'ers blanco briefpapier van Seyss-Inquart in haar handtas gestopt? 'Een vriend van me heeft op een veiling een keer een kavel gekocht van spullen van de weduwe Rost van Tonningen. Daar zaten een paar velletjes origineel briefpapier van Seyss-Inquart bij. Dat vond ik geweldig; dat je zo dicht bij de geschiedenis kon komen.'

Kunstenaarskolonie La Grillère in Frankrijk, die Wien in de herfst van haar leven opkoopt: het kasteeltje bestaat echt. Het legendarische knarsconcert van Willy Mees, waarbij componist Ludo Pierson rondsprong in een bak met gebroken glas, weer niet.

Heeft Van Tongeren zijn boekje ook gebruikt om hier en daar een sneer uit te delen? Aan de minimalistische kunsten van John Cage? Communisten met oogkleppen op? Mislukte kunstenaars die op een Frans kasteel gaan schilderen?

'Ik heb één prikje gegeven. Als Liduine na de oorlog Carel Willink laat exposeren, laat ik Karel Appel studenten opdracht geven buiten met folders te demonstreren tegen 'collaborerende' kunstenaars als Willinks stijlgenoot Pyke Koch. Appel is door Willem Sandberg van het Stedelijk Museum na de oorlog gepresenteerd als de bevrijder van de vooroorlogse beeldende kunst, als revolutionair. Wat hij er niet bij vertelde, is dat diezelfde Appel tijdens de oorlog, met subsidie van de Cultuurkamer, stilleventjes schilderde.'

Driehonderd exemplaren heeft Van Tongeren van Wien laten drukken. In eigen beheer. De afgelopen week heeft hij ze zelf op de fiets bij een paar Amsterdamse boekhandels bezorgd. 'Er wordt heel enthousiast op gereageerd. Dat Typex (pseudoniem van Raymond Koot, red.) heeft meegewerkt, helpt natuurlijk mee. Hij is toch de man die Rembrandt heeft verstript.'

Seyss-Inquart en Liduine Ludo Pierson Beeld X
Seyss-Inquart en Liduine Ludo PiersonBeeld X

Wien. Een dame in chique zaken, Phil van Tongeren, 15 euro, ISBN 978 94 6303 000 7, odessapress.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden