Een goede nachtclub is een spiegel van de tijdgeest

Zwembad in discotheek Les Bains Douches, Parijs, 1990. Een ontwerp van Philippe Starck. Beeld foc-Kan

Op expositie Night Fever één gemis: de Amsterdamse Roxy ontbreekt

Een metershoge zilverkleurige bal rolt door een reusachtig buizenframe vanaf het hoge koepelvormige dak naar het podium van de dansvloer van de Amsterdamse nachtclub Roxy. Als de bal uiteindelijk in een groot gat voor het podium valt, knalt een spetterende lichtshow door de nachtclub. Gekleurde lichten flitsen aan en uit op het ritme van een stuiterende beat. Met grote flippers worden de toeschouwers aan de zijkant speels de dansvloer opgeduwd. De Roxy is een reusachtige flipperkast geworden deze donderdagnacht, ergens in de jaren negentig. Het had trouwens ook een ufo kunnen zijn. Of een circustent. Elke maand werd de roemruchte club in die tijd verbouwd tot gesamtkunstwerk van innovatieve techno, creatieve decors, uitzinnige mode en hightech-visuals. Alleen de pornofoto's van Erwin Olaf op de wc-deur en de in brons gegoten penissen achter de bar bleven altijd hangen, tot de brand in 1999.

Discotheek Flash Back, Borgo San Dalmazzo, Italië, circa 1972. Beeld Paolo-Mussat-Sartor

Het losgeslagen totaaltheater van de Roxy is niet los te zien van het hedonistische optimistisme in de jaren negentig na de bevrijdende val van de Muur. Een goede nachtclub is een spiegel van de tijdgeest. Dat is het uitgangspunt van de expositie Night Fever. Designing Club Culture 1960 - Today die nu is te zien in het Vitra Design Museum in Weil am Rhein, in Zuid-Duitsland. Aan de hand van origineel clubmeubilair, een nagebouwde dansvloer met spiegeleffect, flikkerende licht-installaties en dj-apparatuur en vooral heel veel foto's, flyers en ander uniek beeldmateriaal wordt een swingend beeld geschetst van een halve eeuw clubcultuur. Uiteraard hangen overal koptelefoons met de verschillende muziekstijlen. Slechts één gemis: de Amsterdamse Roxy ontbreekt.

Nergens lopen underground en volksvermaak zo vloeiend in elkaar over als in de nacht: disco bijvoorbeeld ontstond in de extravagante gayclubs van Manhattan, om vervolgens een wereldwijde dansrage te ontketenen. In de jaren zestig ontwerpt communistisch architectenplatform Sturm Gruppo de nachtclub Piper in Turijn met modulaire meubels en verplaatsbare meubels. Met dansfeesten en concerten, spontaan theater en experimentele filmvertoningen is Piper een radicaal democratisch platform. De New Yorkse club Palladium is bij de opening in 1985 een voorbode van het mediatijdperk. Boven de dansvloer hangen bundels van elk 25 tv-toestellen, lange banieren met graffitikunst van Keith Haring hangen aan het plafond. De club is ingericht door de Japanse societyarchitect Arata Isozaka, die dan net is doorgebroken met zijn Museum of Contemporary Art in LA.

Club Palladium, New York in 1985. Beeld Timothy-Hursley-Garvey-Simon-Gallery
Keith Haring voor zijn werk. Beeld Volker-Hinz

Prikkelende capsule

In een nachtclub, die zinnenprikkelende capsule waar sociale codes en normen vervagen, kan creativiteit onbelemmerd stromen. Zo was het een eeuw geleden al in het anarchistische café Voltaire van de dadaïsten; zo is het vandaag nog steeds in de informele Bijlmerzaaltjes van Smib, een doe-het-zelfcollectief van punkrappers en skatende modejongens. De nachtclub is het open podium voor artistiek talent. Eind jaren zeventig mag een dan nog volstrekt onbekende Philippe Starck een oud badhuis in Parijs verbouwen tot discotheek Les Bains Douches. Starck introduceert er zijn catchy camp - een zwembad naast de dansvloer! - die zijn latere oeuvre zal kenmerken. Les Bains Douches wordt het clubhuis voor de mondiale jetset. The Hacienda in Manchester is vanaf de opening in 1982 niet alleen de huiskamer van bands als New Order en Happy Mondays, maar is ook gelieerd aan platenlabel Factory, waar grafisch ontwerper Peter Saville zijn schokkend nieuwe mix van hyperrealisme en glampunk presenteert. Een kwart eeuw later bedient Saville ook de huisstijl van warenhuis Selfridges, modehuis Dior en het Engelse voetbalelftal.

Werk van Vincent Rosenblatt, Metropoles Club, Belém, Brazilië. Beeld Vincent Rosenblatt

Aanjager

Soms is de nachtclub zelfs de aanjager van culturele vernieuwing. De exclusieve Studio 54 in New York trekt van 1977 tot 1979 (de club bestond slechts twee jaar) met zijn pluche banken, gierende lichtorgels en geheime zithoekjes een jetset-clientèle en is daarmee de ideale voedingsbodem voor de glitter en glamour van disco. Hoe anders is Parkzicht in Rotterdam begin jaren negentig, een donkere kale hal met als enige franje een stroboscoop en een rookmachine. Dit rauwe post-industriële decor is de geboortegrond van gabber, de machinale housemuziek met horrorsymboliek en volkse trekjes als trainingspakken en speed. Het is form follows function op zijn uitbundigst.

Inmiddels is de intieme subcultuur van de nacht volksvermaak geworden in voetbalstadions en stadsparken. Via setdesign, flyers en mode heeft het zich uitgebreid naar reclame en de straat, vol hippe conceptstores en prikkelende pop-uprestaurants. Totdat het in onze woningen opduikt: als loungebank, een discobol of desnoods als een flipperkast in de gang. Het moderne interieur is een gesamtkunstwerk van ambient light, surround sound en het alledaagse theater van Dutch design. De woonkamer als multisensorische experience om uit de dagelijkse sleur te breken of anders wel als chill-out area om te onthaasten. Ook thuis is het nu elke dag feest - met dank aan de nachtclub.

Night Fever. Designing Club Culture 1960 - Today. Vitra Design Museum, Weil am Rhein, Duitsland, t/m 9 september.

Het Newcastle-podium tijdens het Horst Arts & Music-festival, België, 2017. Beeld Jeroen Verrecht
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden