EEN GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDSE POPCULTUUR 100 VOORWERPEN

Een geschiedenis van de Nederlandse popcultuur in 100 voorwerpen: de Theo d’Or van Romana Vrede

Omdat ook de naoorlogse Nederlandse popcultuur een geschiedschrijving verdient: 100 voorwerpen uitgekozen, belicht en verklaard. Een lijst die lekker langzaam groeit.
Aflevering 79: de Theo d’Or van Romana Vrede.

De Theo D’or van Romana Vrede. Beeld Annabel Miedema

‘Ik ben de Halle Berry van Nederland’, zegt actrice Romana Vrede (47) met een mengeling van zelfspot en trots. Want zoals Halle Berry in 2002 de eerste zwarte vrouw was die een Oscar won, zo ontving Vrede in 2017 de belangrijke Nederlandse toneelprijs Theo d’Or, voor haar rol in de voorstelling Race van Het Nationale Theater. Ze werd daarmee de eerste bekroonde actrice van kleur in de bestaansgeschiedenis van de prijs, die wordt uitgereikt sinds 1955.

De Theo d’Or, de eervolle jaarlijkse onderscheiding voor ‘de beste vrouwelijke dragende rol van het seizoen’, is vernoemd naar de fameuze Nederlandse actrice Theo Mann-Bouwmeester (1850-1939). De mannelijke pendant, de Louis d’Or, werd vernoemd naar haar broer, Louis Bouwmeester. De prijzen worden sinds 1955 uitgereikt door de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD).

De eerste winnares was Ank van der Moer, gevolgd door illustere actrices als Elisabeth Andersen, Petra Laseur en Mary Dresselhuys. Recenter werden onder anderen Ariane Schluter, Maria Kraakman en Halina Reijn bekroond. De meest recente laureaat, in 2019, is Hannah Hoekstra.

Bronzen penning

De ‘gouden Theo’ is eigenlijk een bronzen penning met een diameter van 9 centimeter, gemaakt door beeldhouwer Eric Claus (nu 83). Op de voorkant is Theo Mann-Bouwmeester afgebeeld, gehuld in bontstola, en op de achterkant een groot, leeg toneel met een piepklein figuurtje erop. Claus: ‘Dat is om de unieke prestatie van deze ene actrice te onderstrepen.’ 

Tot vijf jaar geleden ontvingen winnaressen een doosje met daarin de penning, die ‘hooguit een ons weegt’, aldus Claus. Maar toen ontstond bij de VSCD de behoefte om de prijs een beetje ‘op te blazen’. Claus: ‘Want het was de belangrijkste, maar ook de kleinste prijs.’ Sindsdien is de penning opgenomen in een massief perspex blok, samen goed voor ruim een halve kilo. Mooi meegenomen is, vindt Claus, dat de trofee nu op de schoorsteenmantel kan staan. ‘Een penning belandt toch vaak in een la. Nu is het tenminste een sta-penning geworden.’

De Theo D’or van Romana Vrede Beeld Annabel Miedema
De Theo D’or van Romana Vrede Beeld Annabel Miedema
De Theo D’or van Romana Vrede Beeld Annabel Miedema

Vredes penning staat in haar slaapkamer, boven op de ladenkast met hemdjes en bh’s, tussen de familiefoto’s. Het hele object is ongeveer 2,5 centimeter dik, aldus Vrede, en heel zwaar. ‘Ik vind het fijn dat hij zwaar is’, zegt ze. ‘Dat voelt gewichtig.’

Wat het object waard is, geen idee. ‘Maar voor mij heeft het grote emotionele waarde’, zegt Vrede. De onderscheiding was in de eerste plaats natuurlijk een erkenning van haar talent – ze kreeg hem vanwege haar spannende, ambivalente acteren en fysieke présence. Maar haar bekroning was ook maatschappelijk relevant, omdat die samenviel met een breder debat over inclusiviteit, in de theatersector én in de samenleving. ‘Mijn bekroning kwam precies op het juiste moment, midden in het debat over meer gelijkheid en kansen voor mensen van kleur. Het was een belangrijk symbolisch moment. Maar nu ben ik dus wel voor altijd ‘de eerste zwarte actrice die... Ook in dit stuk weer, haha!’

In haar dankwoord memoreerde ze destijds hoe ze als 10-jarige met een kleurplaat een boottochtje over de Maas had gewonnen; één kaartje, dus ze moest alleen. Voorlopig was ze nog alleen, zei Vrede na een extatische triomfdans op toneel. Maar niet lang meer.

Theo d’Or (Romana Vrede, 2017)

Penning met afbeelding van Theo Mann-Bouwmeester, in perspex blok

Ontworpen door Eric Claus

Materiaal: brons en perspex

Diameter penning: 9 centimeter

Gewicht: ½ kilo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden