Recensie Toen ma naar mars vertrok

Een fraai maar tragisch portret over de brede kloof tussen een Marokkaanse moeder en haar kind

Vader Ali en dochter Zoulikha

Tientallen jaren geleden werd Noha in Marokko uitgehuwelijkt. Haar man Ali vertrok naar Nederland om hier te komen werken. Noha bleef in eerste instantie achter, maar werd later met haar man herenigd. Ze baarde negen kinderen, onder wie Abdelkarim en Asma. Die maakten de film Toen ma naar Mars vertrok, maandagavond onder de vlag van BNNVARA uitgezonden op NPO2.

Het is niet de eerste film van Abdelkarim; eerder maakte hij Mijn Vader, de Expat over zijn vader Ali. Toen ma naar Mars vertrok is vooral een portret van moeder Noha. We zien haar, een oudere gesluierde vrouw, aan het begin van de film boterhammen met aardbeienjam smeren voor haar man. ‘Twaalf uur vliegen, en dat voor China’, zegt ze. ‘Als ik op vakantie wil, ga ik wel naar Marokko. Ik kan daar echt niet heen, ik zou me maar vervelen.’

Ali kamt ondertussen zijn baard voor de spiegel en pakt zijn koffer. Hij gaat op bezoek bij hun dochter Zoulikha, die als expat in Hong Kong woont en werkt.

Vanaf dat moment snijdt de film steeds heen en weer tussen vader Ali in Hong Kong en moeder Noha in het Zeelandse Oost-Souburg. Hij tussen de wolkenkrabbers en mierenhopen aan mensen, zij alleen wandelend over de rechte straatjes, langs rechte tuintjes en rechte huisjes. Het blijft niet bij dat contrast. In bijna niets lijkt de reislustige wereldburger Zoulikha met haar geblondeerde haar en modieuze kleren op haar moeder. Als Zoulikha haar vader vraagt wat haar moeder ervan vindt dat zij in Hong Kong leeft, zoekt hij even naar woorden. ‘Mama heeft een beetje andere ideeën’, antwoordt hij uiteindelijk. ‘Je bedoelt: mama komt uit een andere wereld’, zegt Zoulikha. Ali geeft toe: ‘Ze komt uit een andere wereld en ze wil de wereld waar ze is niet leren kennen.’

Ondertussen vertelt moeder Noha hoe erg ze het vond naar Nederland te verhuizen. ‘Toen we hier kwamen, was het alsof ik uit de lucht was gevallen en hard neerkwam.’ Noha werkte niet, zorgde voor de kinderen en deed het huishouden. Nu haar kinderen een voor een het huis verlaten hebben, is ze steeds eenzamer. Ze spreekt de taal niet, heeft geen vrienden, leeft voor de kleinkinderen. Maar terug naar Marokko wil ze ook niet meer.

Broer en zus El-Fassi hebben met Toen ma naar Mars vertrok een fraai maar tragisch portret gemaakt van hun moeder en van een brede kloof tussen twee generaties vrouwen, waarbij de moderne dochter zich genoodzaakt ziet te verhuizen naar een ander land om vrij te zijn, terwijl de moeder met een leeg nest en in isolement achterblijft. Het verhaal van Noha is natuurlijk exemplarisch voor talloze andere Marokkaanse vrouwen die hun man naar Nederland volgden en nu hun dagen gevuld weten met schoonmaken, koken en Marokkaanse televisie kijken. Noha huilde veel toen ze naar Nederland verhuisde. Echt leuk heeft ze het hier nooit gevonden, maar, zo vertelt ze haar zoon Abdelkarim, ‘na een tijdje waren we gewend.’ Gewend. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden