'Een film met alléén maar boodschap is niet te pruimen'

Wie of wat zette je leven op het juiste spoor? In een serie interviews vraagt Sacha Bronwasser mensen naar hun inspiratiebron. Acteur en regisseur Frank Lammers zag in een spaghettiwestern hoe je een boodschap kon verpakken.

Sacha Bronwasser
Frank Lammers. Beeld Marijn Scheeres
Frank Lammers.Beeld Marijn Scheeres

'Ik houd in films van het wat hardere werk: aangenaam verpakte ellende. Over realisme heb ik het niet, al is het interessant dat mensen daar altijd zo mee bezig zijn. Is het wel realistisch? Of is het nou archetypisch? Of is het juist karikaturaal? Ja, het is karikaturaal, want dat is leuk om naar te kijken. Maar kijk beter en je ziet wat eronder zit. Neem nou Cees Geel, die in mijn film één van de cliënten in de tbs-kliniek speelt. Het is een West-Fries en ja, hij praat een beetje raar; net als de andere karakters heeft hij iets typisch meegekregen. Maar er zit een hele wereld van pijn, verdriet en onvermogen achter die ogen. Dat vind ik mooi.'

'Ik heb best iets te zeggen als kunstenaar. Een mening, een plicht om dingen aan de kaak te stellen. Als je dat niet in een mooi cadeaupapiertje stopt, gaan mensen er niet naar kijken.

'Een film die precies dat had, de juiste verpakking en de juiste boodschap, is Duck, you sucker! van Sergio Leone. Die film was echt een shocker voor mij. Hij begint als een overval-komedie en eindigt als een politiek drama. Ik was al heel lang fan van Sergio Leone, maar deze film kende ik niet. Erik de Bruyn, vriend en regisseur, gaf hem aan mij in 2003 of 2004 - het was nog een VHS-band, dus het zal wel ergens tijdens de overgang naar dvd geweest zijn. Ik heb hem alleen, thuis op de bank, zitten kijken.

Een fantastische zin

'Je gaat er eerst lekker in: twee mannen sluiten vriendschap en gaan samen banken overvallen. De één is niet slim maar wel lekker lomp en de ander kan goed bommen maken. Je denkt: achterover zitten, dit is grappig. En dan, na een uur of zo, gaat de ene acteur, Rod Steiger, een grot in en daar liggen al zijn kinderen. Allemaal dood. Hij komt naar buiten en zegt: 'All six o' them. I never counted them before.'

'Dat vind ik een fantastische zin. Ja, het is een oneliner - het is een western, hè. Maar wel een met een enorme lading. Die kinderen zijn doodgeschoten in de strijd voor de Mexicaanse revolutie. Dat grijpt ook die ander aan en samen worden die twee mannen vervolgens de strijd in gezogen. Je perspectief kantelt: het waren onsympathieke bankrovers, die gepakt moeten worden want dat hoort erbij. En dan komen ze in de goede zaak terecht.

'Op een zeker moment komt er een scène in een loopgraaf met iemand die een paar honderd mensen neermaait... dat duurt eindeloos. Er is niks spannends aan. Het gaat maar door. Je kan alleen maar denken: wat ís dit?! Ik ging toch een heel gezellige spaghettiwesterntoestand kijken? En ineens zie je wat er echt in de geschiedenis gebeurde.

In tientallen films

Acteur en regisseur Frank Lammers (Mierlo, 1972) brak door als acteur in Wilde Mossels (2000) en was daarna in tientallen Nederlandse films te zien, waaronder Zwartboek (2006), Nachtrit (2006, Gouden Kalf), De bende van Oss (2011) en Michiel de Ruyter (2015). Hij regisseerde enkele korte films, theaterstukken en een musical, en presenteert programma's voor Omroep Brabant. Minstens zo bekend is hij sinds 2013 als huisvader in reclames voor supermarktketen Jumbo. Vorige week maakte hij zijn debuut als speelfilmregisseur met Of ik gek ben, een in eigen beheer gemaakt drama. Frank Lammers studeerde aan de Toneelschool Amsterdam.

Mensen in mentaal opzicht een knal geven

'Een film met alléén maar boodschap is niet te pruimen, dan zet ik hem ook uit. Maar dat je ergens in getrokken wordt en daar anders uitkomt, zodat je je vragen gaat stellen: wat is daar nou gebeurd, zeg? En: wat zou ík hebben gedaan? - dat is wel een blauwdruk geworden voor hoe ik het 't liefst doe: in een zo aantrekkelijk mogelijke verpakking mensen in mentaal opzicht een knal voor hun harses geven.'

'Als acteur kan dat in een rolkeuze zitten. Ik vond het belangrijk om Michiel de Ruyter te doen omdat de geschiedenis, die je moet kennen, daar accuraat wordt neergezet. Maar het is ook een epische spektakelfilm met aan het einde 20 minuten opera. Dat vind ik interessant. Brutaal.'

Duck, You Sucker! (1971). Beeld
Duck, You Sucker! (1971).Beeld

De kwetsbaarheid

'Ik houd van maatschappelijke onderwerpen; Nachtrit (over de taxi-oorlog in Amsterdam, red.) vond ik daarom te gek om te doen. Of De Dominee, een maffiafilm die eigenlijk over Klaas Bruinsma ging. Ik zoek daarin naar de kwetsbaarheid van zo'n type, zodat je toch begrip kunt opbrengen voor de rottigheid die wordt uitgehaald. Die tegenstelling moet erin zitten.'

'Voor Of ik gek ben, de film die ik nu heb geregisseerd en die in een tbs-kliniek speelt, heb ik een vrouwelijke, aan seks en kunst verslaafde directeur bedacht. Ze wordt gespeeld door Monic Hendrickx, die er nu van langs krijgt in de kritieken; jullie krant schrijft dat het een 'heel merkwaardige' rol is. Toch heb ik daar bewust een vrouwelijke directeur van gemaakt met een fetisj. Het rare is: elke Amerikaanse gevangenisserie heeft een oversekste directeur, en dat vinden we normaal. En ik maak er een vrouw van en iedereen vindt het over de top. Dat is minder geaccepteerd, dat is overdreven.'

'Toen we voor research in de tbs-kliniek op bezoek waren, hing die stervensvol met kunst en de directeur - ze had geen verslaving hoor - kwam de trap af, gekleed in Filippa K, met zúlke naaldhakken eronder. En ook op andere fronten werd ik daar wat betreft de realiteit links en rechts ingehaald.

Bron: Duck, You Sucker!

Duck, You Sucker! uit 1971 (ook wel bekend als A fistful of dynamite of Once upon a time... the revolution) geldt als de laatste western die regisseur Sergio Leone maakte, drie jaar na het iconische Once upon a time in the west (1968). Een Mexicaanse schurk en een Ierse republikein (gespeeld door Rod Steiger en James Coburn) worden, ongewild en met groot persoonlijk verlies, helden van de Mexicaanse revolutie. De film wordt beschouwd als Leones meest ondergewaardeerde film. Met het in 1984 uitgebrachte Once upon a time in America vormen de drie films een trilogie.

Dingen aan de kaak stellen

'De overdrijving is mijn manier van dingen aan de kaak stellen. In mijn film zit een jonge behandelend psychiater, Yannick. Die is bewust zo naïef gemaakt, als iemand die nog niet is opgewassen tegen zijn rol. Omdat ik bang ben, nee, omdat ik weet dat onze geestelijke gezondheidszorg zo achteruit gehold is dat dit is wat het is: jonge stagiairs of te weinig gekwalificeerde mensen die dit soort jongens behandelen.

'Een voormalig patiënt van de tbs-kliniek, die nu daar werkt als ervaringsdeskundige, had Of ik gek ben gezien en kreeg ook al die vragen over werkelijkheid en realisme. Hij zei: jullie steken je kop in het zand. Het gaat niet over de werkelijkheid, want die is namelijk te bizar. Die kunnen we eigenlijk niet aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden