Een feilloos gevoel voor taal en trends

En dan is het zomer, en dan komt het blad Onze Taal met een artikel waarin 'de invloed van Van Kooten en De Bie op het Nederlands' wordt uiteengezet, en dan meldt auteur Ewoud Sanders in hetzelfde artikel dat hij voornemens is dit najaar een boek uit te laten geven...

Maar goed, het is dus zomer, en deze toptien van Van Kooten en De Bie-woorden staat dus echt in Onze Taal. Sanders heeft de elektronische archieven van een heleboel dag- en weekbladen nagevlooid en is aldus gekomen tot een woordenlijst die niet echt wereldschokkend is. De uitleg die de schrijver erbij verschaft mag wel weer bijzonder aardig heten, zodat zijn boek met beschaafd reikhalzen kan worden afgewacht.

'In totaal voegden Van Kooten en De Bie de afgelopen decennia zeker veertig woorden en uitdrukkingen aan de algemene spreektaal toe', schrijft Sanders, 'vooral via hun televisieprogramma's, maar tevens via hun boeken, platen en bescheurkalenders.' Hij noemt dit 'ook historisch gezien' een 'unieke prestatie', een opmerking die hij niet met bewijs staaft, maar wel schraagt door de toevoeging dat Van Kooten en De Bie 'een feilloos gevoel hebben voor trends, waar ze vervolgens op een spraakmakende manier de draak mee steken'.

Maar, geeft Sanders ook toe, dat alleen zou nooit genoeg zijn geweest voor het verklaren van de vooraanstaande rol die het tv-duo jarenlang heeft gespeeld bij de totstandkoming van nieuwe woorden en uitdrukkingen. Belangrijker was dat hun verzinsels 'vrijwel onmiddellijk werden geadopteerd door de jeugd en door journalisten, schrijvers, politici en wetenschappers. Ze gingen een eigen leven leiden en lokten reacties uit.'

Zo is het gekomen dat een in 1997 te Almelo geopende coffeeshop Jemig de Pemig Mozes Kriebel ging heten, naar de stopwoorden van Van Kootens blowende creatie Koos Koets. Het ministerie van Binnenlandse Zaken noemde in 1993 een rapport Kwaliteit voor krasse knarren. De Universiteit Utrecht bracht onder de titel Mag ik dr. Clavan even? een lijst uit met te raadplegen wetenschappers.

Wie wil weten wanneer bepaalde termen ontstonden, kan ook bij Sanders terecht. 'Regelneef' is van 28 januari 1977, 'oudere jongeren' blijkt te dateren van 25 februari 1990, 'doemdenken' van 2 maart 1980 en 'vrije jongens' van 28 september 1980. Dat jaar, 1980, moet sowieso een vruchtbaar seizoen zijn geweest, want ook Koos Koets verscheen toen (2 april) voor het eerst op televisie.

Dat is dus ook een van die aardige kanten van Sanders' studie. Dat je eraan af kunt zien wanneer Van Kooten en De Bie kennelijk in topvorm staken.

Henrico Prins

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden