Een fascinerend en duister spel, met bewonderenswaardige precisie vormgegeven door Lanthimos

Film (drama/thriller) - The Killing of a Sacred Deer

Duister, komisch, fascinerend: The Killing of a Sacred Deer (vanaf nu te zien) is een typisch staaltje werk van de Griekse regisseur Yorgos Lanthimos (The Lobster) en zijn voorlopige hoogtepunt.

De chirurg Steven Murphy (Colin Farrell) krijgt regelmatig te horen dat hij mooie handen heeft. Ze zijn zo delicaat, zacht en schoon. Hoe hij die handen schoonhoudt, is aan het begin van The Killing of a Sacred Deer te zien. Regisseur Yorgos Lanthimos trakteert de kijker op beelden van een openhartoperatie, gevolgd door een close-up van de bloederige handschoenen die de chirurg na afloop in de prullenbak heeft gegooid.

Het is een effectief begin van deze moderne Amerikaanse variant op een Griekse tragedie. Op de klanken van het Stabat Mater van Schubert geeft Lanthimos zijn publiek alvast wat overdenkingen mee. Kun je schuld van je afwerpen, of keert het als een boemerang terug? Wat is een hart nou eigenlijk, behalve een orgaan dat je met naald en draad en krammetjes te lijf kunt gaan?

The Killing of a Sacred Deer

Drama/Thriller - (*****)

Regie: Yorgos Lanthimos

Met: Colin Farrell, Nicole Kidman, Barry Keoghan, Raffey Cassidy, Alicia Silverstone

121 min., in 36 zalen

Vergelding

Steven is een kalme, vriendelijke man met een ogenschijnlijk perfect leven. Hij heeft een goed huwelijk met de oogarts Anna (Nicole Kidman). Hun kinderen, Kim en Bob, gedragen zich al net zo voorbeeldig als hun ouders. Vreemd is wel dat Steven regelmatig met de 15-jarige Martin (Barry Keoghan) afspreekt. De jongen, afkomstig uit een minder welgesteld nest, krijgt dure cadeaus van hem.

Martin, zo blijkt al gauw, is de indringer die Stevens gezinsgeluk gaat ondermijnen. Er moet een schuld vereffend worden en dat gebeurt op adembenemende, verrassende wijze. Martin wreekt zich op een manier die de Griekse goden zou plezieren. Niet voor niets verwijst het 'deer' (hert) in de titel naar de heilige hinde van Artemis, gedood door Agamemnon, die als boetedoening zijn dochter Iphigenia moest offeren.

Natuurlijk geeft Yorgos Lanthimos een volledig eigen draai aan het klassieke verhaal. Weinig filmmakers hebben zo'n herkenbare signatuur als de Griekse regisseur van films als Dogtooth (2009), Alps (2011) en The Lobster (2015, ook met Colin Farrell). Samen met zijn vaste coscenarist Efthymis Filippou is Lanthimos schepper van een wonderlijk universum waarbinnen het doodnormaal is dat iemand in een dier verandert wanneer hij te lang vrijgezel blijft, of aan zijn volwassen kinderen vertelt dat ze pas het erf van het ouderlijk huis kunnen verlaten wanneer hun hoektanden zijn uitgevallen.

Tekst gaat verder na de trailer.

Films zijn een constructie

In Lanthimos' films draait alles om bizarre, vaak wrede wetten en regels, opgelegd door een regime, een groep of een individu. Zo mogen de extreem beschermd opgevoede kinderen in Dogtooth geen films kijken, omdat ze dan zouden ontdekken dat de buitenwereld er heel anders uitziet dan hen door hun ouders is voorgespiegeld. In The Lobster is masturbatie verboden, op straffe van een hand in een broodrooster. In Alps, waarin een geheimzinnig genootschap zich laat inhuren om de plaats van overledenen in te nemen, beult een trainer een gymnaste af met ter plekke verzonnen oefeningen.

Zelf houdt Lanthimos er ook de nodige regels op na. Hij laat zijn acteurs zo neutraal mogelijk spelen, liefst met een monotone dictie. Zijn personages zijn doorgaans introvert, maar spreken openhartig over zaken als menstruatie, okselhaar of bloedneuzen. Humor en narigheid wisselen elkaar af. Met realisme heeft de regisseur niet veel op. Films zijn altijd een constructie, vindt hij; doen alsof ze de werkelijkheid tonen is genant. Dan liever de afstand, het absurdisme en de verwarring.

Hij heeft er succes mee. Lanthimos laat zien dat je met een allesbehalve gemakkelijke, compromisloze stijl en tamelijk deprimerende verhalen een grote schare fans kunt krijgen. Tientallen prijzen, twee Oscarnominaties en het onverwachte commerciële succes van The Lobster - een behoorlijke bioscoophit - vormen het bewijs. The Killing of a Sacred Deer zal het succes alleen maar verder uitbouwen: Lanthimos' tweede Engelstalige film is een voorlopig hoogtepunt in zijn oeuvre, toegankelijker dan zijn eerdere werk, maar ook grimmiger.

Tekst gaat verder na de foto.

Colin Farrell en Barry Keoghan in The Killing of a Sacred Deer.

Neiging naar horror

Er valt nog wel wat te lachen in deze tragikomedie, maar Lanthimos zet de altijd in zijn films aanwezige macabere ondertoon dit keer zwaar aan. The Killing of a Sacred Deer neigt naar horror, met bovennatuurlijke elementen, bloederig geweld en een door lange, steriele ziekenhuisgangen dwalende camera die herinneringen oproept aan Stanley Kubricks The Shining. Ook griezelig is de manier waarop Lanthimos menselijke verhoudingen terugbrengt tot rekensommen.

Voortdurend is Steven aan het afwegen, alsof liefde, wraak of jaloezie geen gevoelens zijn, maar variabelen in een wiskundige vergelijking. Is de taalvaardigheid van dochter Kim meer waard dan het technische inzicht van zoon Bob? Hoe verhouden Anna's kwaliteiten zich daartoe? Ook Martin houdt de tel bij: wanneer hij in Stevens arm bijt, hapt hij onmiddellijk daarna een stuk uit zijn eigen vlees. Zo blijft het resultaat onder de streep gelijk.

Tekst gaat verder na de foto.

Nicole Kidman.

Schuld en boete

Het is een fascinerend en duister spel, met bewonderenswaardige precisie vormgegeven door Lanthimos, die exact weet hoever hij een idee kan oprekken. Ondanks Stevens merkwaardige gedrag blijft zijn dilemma invoelbaar. Zijn liefde voor zijn vrouw en kinderen overtuigt. Dat is knap, en bevreemdend. Het ene moment zijn de hoofdpersonen in Lanthimos' parabel nog pionnen in een sadistisch schaakspel, het volgende moment lijken het toch mensen van vlees en bloed, die op het mededogen van de regisseur mogen rekenen. Zo bewandelt hij het middenpad tussen cartooneske uitvergroting en alledaagse menselijkheid, tussen mythologie en antropologie, tussen komische gekte en alarmerende normaliteit.

Blijft de vraag wat Lanthimos met zijn bloedspannende, ontregelende film wil zeggen. Een antwoord zal hij zelf niet snel geven; de regisseur staat erom bekend dat hij zijn werk liever niet uitlegt. Duidelijk is dat het om schuld en boete gaat, maar ook om regels en hun uiterste consequenties. Wie legt wie zijn wil op? Wat is beter, onderwerping of verzet? Bepaalt het hart, of het hoofd? In The Killing of a Sacred Deer is wraak een bittere strijd zonder winnaars; een onoplosbare som.


Griekse tragedie?

De duistere, geestige en vooral heel eigen wereld van regisseur Yorgos Lanthimos

De Griekse cineast Yorgos Lanthimos maakte een soort Griekse tragedie. Enig verband met zijn afkomst? Lees hier het interview met Lanthimos. (+)