ExpositieWillem van Genk

Een explosie van fantasie in de tentoonstelling van ‘outsider’ Willem van Genk

Willem van Genk, Praag, ca. 1963, Stichting Willem van Genk, AlmereBeeld Stichting Willem van Genk, Almere

Modeontwerper Walter Van Beirendonck, fan, ontwierp de expositie in het Outsider Art Museum in Amsterdam.

Er blaft een hond in een gang van het Outsider Art Museum in de Hermitage in Amsterdam. Even later passeert een trein, soldaten marcheren voorbij, treintijden worden omgeroepen. Het effect van de geluiden is desoriënterend, waar zijn we terechtgekomen? Welkom in het hoofd van Willem van Genk: de geliefde Nederlandse outsiderkunstenaar heeft hier nu een grote solotentoonstelling. De Belgische modeontwerper Walter Van Beirendonck (62) is fan en ontwierp de tentoonstelling, inclusief die vreemde soundtrack: ‘In mijn hoofd gebeurt van alles als ik naar zijn kunst kijk, dus ik wilde dat naar de bezoeker vertalen.’ Hij bewondert Van Genks energie en de ‘explosie van fantasie’ in zijn kunst.

Van Genk (1927-2005) maakte tekeningen, schilderijen en installaties. Ze staan vol situaties en mensen uit Van Genks leven, gemixt met gebeurtenissen uit het nieuws, uit tijdschriften en boeken. ‘Hij maakte dit alles puur voor zichzelf’, vertelt Van Beirendonck, ‘als een soort dagboek.’ Van Genk had een grote voorliefde voor grote steden en verkeer: in zijn kunst zijn veel treinstations, maar ook vliegtuigen en zeppelins te zien. En hij maakte een trolleybusstation van gevonden voorwerpen.

Van Genk was graag op zichzelf en voelde zich onbegrepen, hij leed aan schizofrenie en autisme. Van Beirendonck: ‘Mensen vond hij maar niks, hij vond honden interessanter.’ Binnen de gevestigde kunstwereld kon hij zijn plek niet vinden, al nam hij in 1964 wel deel aan de tentoonstelling Nieuwe Realisten in het Gemeentemuseum in Den Haag. Voor galeries was hij een lastig geval, hij hield zijn kunst het liefst zelf.

Van Beirendonck denkt dat als Van Genk nu had geleefd, de kunstenaar het makkelijker zou hebben: ‘Als hij de kans had gekregen zich optimaal te uiten, zou hij vooral worden gezien als een geniale kunstenaar met een extreem eigen fantasiewereld.’ De modeontwerper heeft zelf ook een rijke fantasie, zoals te zien in zijn ontwerpen met felle kleuren en maffe vormen. ‘Ik heb op een internaat gezeten. Daar voelde ik me eenzaam, ik maakte geen contact met de andere jongens. Ik wilde alleen tekenen en schrijven in mijn dagboek. Ik denk dat ik mijn fantasie toen enorm gepusht heb.’

Walter Van Beirendonck in de tentoonstelling ‘WOEST’ van het werk van Willem van GenkBeeld Els Zweerink

The New York Times noemde Van Beirendonck deze maand in een uitgebreid profiel een pionier van de nieuwe esthetiek in de mannenmode. Die is de afgelopen decennia speelser geworden, minder saai en serieus. Bovendien leidt hij al dertien jaar de Antwerpse modeacademie. Toch noemt de ontwerper zich ook een ‘een beetje een outsider’: ‘Ik vind het belangrijk om wat afstand te bewaren en de modewereld te relativeren. Ik kom niet op elk gala en hoef niet zo nodig met bekende mensen op de foto.’

Had hij samen willen werken met Van Genk? ‘Ik weet niet of hij dat zou hebben toegelaten. Ik had het wel willen proberen. Maar het kan natuurlijk niet meer.’ Wat ook niet kan, is Van Genk vragen hoe hij zijn kunst graag had willen presenteren. ‘Ik heb geprobeerd hem aan te voelen. Ik wilde hem graag in het licht tonen, niet in een duistere tentoonstelling met de nadruk op de psychiatrie.’ Daarom speelt de kleur geel – een van Van Genks lievelingskleuren – een grote rol. ‘De kleur van hoop, de zon, iets optimistisch, heel geschikt om de somberte die dikwijls rond deze kunstwerken hangt weg te jagen.’

Willem van Genk, Woest, Outsider Art Museum, Amsterdam t/m 15/3/2020

Naar Rusland

De tentoonstelling van Willem van Genk reist volgend jaar door naar de Collection de l’Art Brut in Lausanne (ook een van de bruikleengevers) en dan naar de Hermitage in St. Petersburg. Dat had Van Genk waarschijnlijk geweldig gevonden: hij was een liefhebber van Rusland en de voormalige Sovjet-Unie en heeft ook stadsgezichten van St. Petersburg getekend.

Buiten het kunstcircuit

Outsiderkunst is een verzamelnaam voor kunst die buiten het reguliere kunstcircuit tot stand komt. Vaak wordt het gemaakt door mensen met een verstandelijke beperking of psychische klachten. Voor deze kunst, die zich weinig aantrekt van kunststromingen of trends, is zowel vanuit de zorg als vanuit de kunst veel belangstelling.

Willem van Genk, Collage 2000 Beljon Inc., 1970Beeld Collectie Graffe, Brussel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden