Review

Een Europees ID overtuigt de euroscepticus zeker niet

Boek (non-fictie) - Een Europees ID

Begeesterde lofzang op Europa en de pluriforme Europese cultuur zal eurosceptici niet kunnen overtuigen.

Dat komt doordat europarlementariër Sophie in 't Veld al te lang in de Brusselse bubbel verkeert.

'Ik ben een overtuigde eurofiel', zo begint D66-europarlementariër Sophie in 't Veld haar boek met de bewust tweeduidige titel Een Europees ID. Met haar begeesterde pleidooi voor Europa beoogt zij ook eurosceptische burgers te overtuigen. Het antwoord op de vraag of dat ook zal lukken is: nee.

Sophie in 't Veld
Een Europees ID (***), non-fictie.
Prometheus; 214 pagina's; euro 19,99.

Te eenzijdig

In de vijfde zin staat waarom niet: 'Al 23 jaar bevind ik mij in het hart van de Europese politiek.' Daarin schuilt de oorzaak van veel verwijdering tussen Europa en zijn burgers: de eigen wereld van de Brusselse bubbel, die net als een te langdurig verblijf in de Haagse kaasstolp de kijk op de buitenbestuurlijke werkelijkheid vertekent.

In 't Veld ontwaart, met de verkiezingszeges van Macron, haar eigen D66 en het verwante Spaanse Ciudadanos, al een nieuwe Europese Lente, maar negeert de aftakeling van de oude grote pro-Europese partijen, van de sociaal-democraten en (in mindere mate) de christen-democraten, en de reden waarom veel van hun kiezers naar nationalistische populisten zijn overgelopen.

Het boek is een lofzang op de gemeenschappelijke en tegelijk pluriforme Europese cultuur en de onderliggende waarden, waarbij In 't Veld terecht veel moois aanstipt, maar veronachtzaamt dat heel wat van die cruciale, verlichte en vrijzinnige verworvenheden van vrij recente datum zijn. Dat de paradox van de grote liberale pluriformiteit die ze wil afdwingen betekent dat die pluriformiteit de ruimte voor nationale verschillen - een oerkatholiek Polen - fors beperkt en daardoor verzet oproept, ontgaat haar. Zij wil conservatieve nationalistische tegenkrachten vooral bestrijden door nadruk op progressieve waarden te leggen. Maar wat als je die niet deelt?

Als oorzaken van de euroscepsis legt In 't Veld de nadruk te eenzijdig op culturele onzekerheid, met name op de teloorgang van het patriarchaat als gevolg van allerlei emancipatiebewegingen, die tot een identiteitscrisis bij de voorheen zo vanzelfsprekend dominerende, en nu bange blanke heteroman leidt. Daarmee heeft zij zeker een belangrijk aspect van de aantrekkingskracht van rechtspopulisten als Trump en Baudet met hun puberale viriliteitspraatjes te pakken. Met de natiestaat willen die ook hun machowereld van vroeger redden.

Vreten komt voor de moraal

Wat amper aan bod komt, is de even cruciale sociaaleconomische factor, indachtig de brechtiaanse waarheid dat het vreten voor de moraal komt. De natiestaat is verweven met de verzorgingsstaat, waar de Europese Unie de neoliberale agenda heeft omarmd: voor velen een bedreiging van hun sociale zekerheid. Kenmerkend voor In 't Velds onbegrip is dat zij hier niet verder komt dan lapmiddelen voor een als natuurverschijnsel gepresenteerde globalisering.

De rol van de politiek bij die economische oorzaken blijft buiten beschouwing. De bestaande orde met haar scheve machtsverhoudingen en bovenmatige bedrijfsinvloed (juist ook in Brussel) wordt impliciet als gegeven beschouwd. In 't Veld doet verwante vraagstukken af als materiële, die de grondwaarden van Europa niet raken, en negeert daarmee de onderliggende morele uitgangspunten van de gemaakte politieke keuzes in relatie tot het rechtvaardigheidsbeginsel. Piketty blijft zo onvermeld, evenals de rampzalige erfenis van eurocommissaris Bolkestein, die met zijn dienstenrichtlijn de ondermijning van sociale standaarden heeft gefaciliteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.