Een entreekaartje naar inkomen en waardering

Verschillende culturele instellingen experimenteren met een systeem van vrijwillige donaties. Het levert gratis publiciteit op en meer bezoekers...

AMSTERDAM De bezoekers van het Stedelijk Museum Actuele Kunst in Gent hebben deze dagen een onverwachte keus als ze de tentoonstellingen van Ed Templeton en Loek Grootjans bezoeken. Ze kunnen de normale entreeprijs van zes euro betalen, of meer, maar minder mag ook. Ze mogen zelfs voor niks naar binnen.

Het project ‘Pay what you want’ maakt deel uit van het afstudeeronderzoek van Vera Pringels, vierdejaars student economie aan de Universiteit Gent. Zij onderzoekt of dit concept geschikt is als eenmalige promotieactie of dat het als blijvend betaalsysteem voor culturele instellingen kan dienen. Pringels: ‘Ik verwacht dat de bezoekers gemakkelijker naar het museum gaan om te profiteren van de gratis entree. In tweede instantie zullen ze, uit een gevoel van schaamte, toch een donatie doen.’

Met de actie volgt het S.M.A.K het voorbeeld van Londense openbare musea die gratis toegankelijk zijn en inkomsten via een donatiesysteem vergaren. Ook het New Yorkse Guggenheim kwam eerder met een ‘pay what you want’-actie. Dit experiment bleek geslaagd: de bezoekers tastten royaal in de buidel.

‘In tegenstelling tot de Angelsaksische landen is in België en Nederland dit fenomeen relatief onbekend’, vertelt adjunct zakelijk directeur Femke Vandenbosch van het S.M.A.K . ‘Als het experiment succesvol blijkt, gaan we de voorzetting van het betaalsysteem zeker in overweging nemen.’

Na de eerste dag van ‘Pay what you want’ kan ze alleen maar een voorlopige balans opmaken. De opkomst was hoog, de bezoekers reageerden positief. ‘Mensen waarderen vooral het democratische aspect van de actie, namelijk dat men naar eigen vermogen kan betalen.’

Tegen de achtergrond van de economische crisis wint het donatiesysteem binnen de culturele sector aan populariteit. Naast de mogelijkheid naar inkomen en waardering te betalen, levert het model gratis publiciteit op en werkt het drempelverlagend.

Ook in andere kunstdisciplines wordt geëxperimenteerd met giftensystemen. De band Radiohead liet in 2007 downloaders zelf de prijs bepalen voor hun album In Rainbows. Succesvol was het ‘pay what you-want’-initiatief van het festival Poetry International waarmee in 2007 werd begonnen. De festivalbezoekers betalen doorgaans vrijwillig de normale entreeprijs.

Tegelijk met het S.M.A.K. is het RO Theater begonnen met een vergelijkbare actie. Tijdens de RO Theaterweek in de Rotterdamse Schouwburg, van 20 tot 25 april, mogen theaterbezoekers de entreeprijzen zelf bepalen. ‘Het concept hangt blijkbaar in de lucht’, zegt woordvoerster Liesbeth Smit.

‘Verscheidenheid in inkomstenverwerving van culturele instellingen is een goede zaak’, zegt hoogleraar filantropie Theo Schuyt (VU). Toch verwacht hij dat het donatiesysteem niet op grote schaal navolging zal krijgen. ‘Culturele instellingen zullen blijven leunen op overheidssubsidies, die met de komst van de verzorgingsstaat na de Tweede Wereldoorlog de belangrijkste inkomstenbron zijn geworden.

‘Je zou het kunnen vergelijken met kinderen die altijd zakgeld krijgen van hun ouders. Uiteindelijk zullen deze kinderen niet uit zichzelf op zoek gaan naar een baan.’

In juni levert Pringels haar scriptie in en zal het S.M.A.K. in Gent vervolgens de resultaten van het project presenteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.