Columnsylvia witteman

Een eeuw geleden kon je nog pure poëzie putten uit het versturen van een dood beest

null Beeld

Van een lezeres op leeftijd kreeg ik een honderd jaar oud boek met de wonderlijke titel Geerling’s briefsteller. Verzameling van brieven over de meest uiteenlopende onderwerpen, tevens vraagbaak voor iedereen.

Geen half werk! Ik moest aan wijlen Gerard Reve denken, die er zijn hele leven naar streefde een boek te schrijven dat ‘alle andere boeken overbodig maakt, behalve de bijbel en het telefoonboek’ (dat is trouwens niet gelukt).

Alleen al de inhoudsopgave spreekt luidkeels tot de verbeelding. Zo is er de brief ‘Werkman, wien een kapitaaltje ten deel is gevallen, vraagt zijn voormaligen Heer om raad, wat daarmede aan te vangen’. (De schrijver, Frits, schrijft aan zijn ‘Hooggeachte Heer Baron’ hoe hij 4.000 gulden heeft gewonnen in de loterij. ‘Mijn vrienden en kennissen die met mijn fortuintje bekend zijn, hebben mij al het een en ander geraden, maar ik heb mij dadelijk voorgenomen het eens aan mijn ouden Heer en Meester te vragen.’ Dat was verstandig van Frits (‘Uw onderdanige dienaar’), die dan ook van de baron de goede raad krijgt zich ‘niet door anderen tot dwaze dingen te laten verleiden’.

Dan is er de ‘Waarschuwing aan een vriendin voor een verleider’ (hij blijkt een ‘lichtzinnige’ die ‘de goede naam van een edel meisje opoffert waar ’t op de bevrediging aankomt van zijn ijdelheid en van de begeerten zijner bedorven natuur’) en het ‘Bericht van diefstal a.d. commissaris van politie’ (het betreft ‘een theeketel, twee beddelakens, eenige servetten en drie hemden van mijn vrouw’).

Wat dat laatste betreft: er waren dus, een eeuw geleden, mensen die het risico namen op vele jaren gevangenisstraf met het stelen van spullen die tegenwoordig op dinsdagochtend naast de vuilcontainer liggen. Het is bijna niet te bevatten. Anderzijds zijn de ‘lichtzinnigen’ en de ‘begeerten hunner bedorven natuur’ nog steeds aan de orde van de dag, en ook wie de Postcodeloterij wint kan nog steeds best wat hulp gebruiken van verstandige mensen, om het hoofd te bieden aan vage achterneven die om een tonnetje komen bedelen.

Gelukkig gaan niet alle brieven over heikele onderwerpen. Neem nu het ‘Geschenk aan een behoeftige Dienstmeid’: ‘Goede Marie, met innig medelijden heb ik vernomen dat gij sedert eenigen tijd met ziekten te kampen hebt en met uw handen weinig meer verdienen kunt. Ik vertrouw derhalve, dat eenige ondersteuning van uw ouden Meester, die zich nog altijd met genoegen uw trouwe diensten herinnert, u niet onwelkom zal wezen. Neem dus het bijgaande zonder aarzelen aan, en doe u daaraan eens wat te goed.’

Je ziet haar voor je, die trouwe Marie, aan het smikkelen op kosten van haar weldoener! ‘Bruine bonen zijn heel versterkend voor dat soort mensen’, aldus gravin Knal uit Henriette van Eyks satirische De kleine parade (1932). Lees dat enorm grappige boek over de standenmaatschappij!

Wat smikkelen betreft wil ik u de brief ‘Bij toezending van een haas en een koppel patrijzen’ niet onthouden: ‘Een flinken haas, dien ik gisteren geschoten heb, deed mij dadelijk denken aan dien, welken wij toen zo vergenoegd te zamen hebben gegeten, en terstond was het besluit genomen hem u te zenden. (…) Ik weet niet of deze haas gedurende zijn leven in iets benijd is geworden: bij zijn dood wordt hij het echter door mij, nu hij in een huis komt, waarin ik mij zelven terugwensch.’

Zo kon je, een eeuw geleden, nog pure poëzie putten uit het versturen van een dood beest. Hoe zou die verzending in zijn werk zijn gegaan? En zou die haas werkelijk pas na zijn dood ‘in iets benijd’ zijn geworden? Het lijkt mij eigenlijk wel fijn om een haas te zijn.

Een lévende dan. Lekker rondhopsen met de wind langs je oren, in de geur van gras.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden