BESCHOUWING

Een echte winnaar ontbreekt bij de Libris Geschiedenis Prijs

Op 30 oktober reikt juryvoorzitter Henk van Os de tiende Libris Geschiedenis Prijs uit. Op de shortlist staan vijf mooie boeken, maar het boek dat de prijs zou moeten krijgen ontbreekt, vindt Hans Wansink.

Op 11 juni 1977 werd op gewelddadige wijze een einde gemaakt aan de treinkaping door Molukkers bij De Punt. Beeld Frans Ypma / WFA

Doelstelling van de Libris Geschiedenis Prijs is de geschiedschrijving als literair genre onder de aandacht van het grote publiek brengen. Auke van der Woud was de eerste winnaar met zijn inmiddels klassieke studie over het ontstaan van het moderne Nederland: Een nieuwe wereld. Voltreffers waren Congo van David Van Reybrouck in 2010, De boerenoorlog van Martin Bossenbroek in 2013 en vorig jaar De Stamhouder van Alexander Münninghoff.

Een woord een woord

Het meest opmerkelijke boek op de longlist van de prijs was dit jaar Een woord een woord van Frank Westerman. De journalist en schrijver Westerman onderzoekt in dit boek de drijfveren van terroristen en de methoden die terrorismedeskundigen gebruiken om aan gijzelingen en kapingen een einde te maken. Het vertrekpunt van Westerman zijn de treinkapingen bij het Drentse dorp Wijster in december 1975 en bij De Punt in mei 1977 door jonge Molukkers. Zij eisen erkenning door Nederland van de Republik Maluku Selatan en een vliegtuig om hen daarheen te brengen. Als scholier maakte Westerman van dichtbij mee hoe een commando op de ochtend van 11 juni 1977 een einde maakte aan de kaping. Alle ramen in huize Westerman trilden in hun sponningen toen de straaljagers over de trein vlogen om de commando's dekking te geven. Twee gegijzelden en zes van de negen kapers lieten het leven bij de operatie, die tot op de dag van vandaag de gemoederen bezighoudt. Nabestaanden van de Molukse kapers procederen tegen de Nederlands staat, omdat zij ervan overtuigd zijn dat twee van hen onnodig werden geëxecuteerd.

Westerman laat het niet bij een op zichzelf al fascinerende reconstructie, maar onderzoekt wat Het Woord kan uitrichten tegen de terreur. Hij praat met de psychiater die als onderhandelaar betrokken was bij de gesprekken met de kapers. Hij bezoekt een congres van terrorismebestrijders en neemt deel aan een gesimuleerde vliegtuigkaping op Schiphol-Oost. Bij de School voor Gevaar- en Crisisbeheersing volgt hij een training tot onderhandelaar bij gijzelingen. Op Cuba ontmoet hij Margrit Schiller, een ondergedoken activiste van de Rote Armee Fraktion. In zijn verhaal weeft Westerman zijn ervaringen als oorlogscorrespondent en reflecteert hij op de aanslag op Charlie Hebdo, die op 7 januari 2015 in Parijs plaats vond terwijl hij zijn boek aan het schrijven was. Het resultaat is een meeslepend en tot nadenken stemmend literair meesterwerk dat zich onttrekt aan categorisering.

Omslag van Frank Westermans Een woord een woord.

Buiten de shortlist

Het feit dat Een woord een woord zich niet gemakkelijk in een passend hokje laat onderbrengen, bracht sommige recensenten in verwarring. Professor Beatrice de Graaf, die de Molukse kapingen zelf heeft onderzocht, pleitte in haar NRC-bespreking zelfs voor een tweede, herziene druk. Want 'er komt amper een vrouw in het boek voor'. Kaapster Hansina Uktolseja, mevrouw Soumokil en justitievoorlichtster Toos Faber komen niet of nauwelijks aan bod. En de bevindingen van De Graaf zelf ook al niet. De gepikeerde hoogleraar leest Westerman de les: 'Journalisten en publicisten hebben nogal eens de hebbelijkheid hun schrijfsels zonder context op de markt te gooien en zo de indruk te wekken zélf dit verhaal als eerste te vertellen, en daarbij ook nog een hele serie nieuwe archiefvondsten over het hoofd te zien.'

Ook Henk van Os en de zijnen zaten in hun maag met Westermans boek, want de jury liet Een woord een woord buiten de vandaag gepubliceerde shortlist van vijf finalisten vallen. Kennelijk kleurt de flamboyante schrijver niet braaf genoeg binnen de lijntjes. Van mij had Westerman de prijs voor het beste geschiedenisboek van het jaar mogen krijgen.

De Amerikaanse prinses is een vlot verteld verhaal van vallen en opstaan.

Wel op de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs 2016

Avontuurlijke vrouwen, een agressieve bankier, een intrigerende koning en de badkuip van Napoleon.

De twee belangrijkste kanshebbers op de Libris Geschiedenis Prijs 2016 zijn biografieën van even gefortuneerde als avontuurlijke vrouwen. Annejet van der Zijlstuitte tijdens haar onderzoek naar de jonge prins Bernhard op een zekere gravin Kotzebue. Geboren als Allene Tew, hielp deze van oorsprong Amerikaanse Bernhard bij de onderhandelingen over een huwelijk met de Nederlandse kroonprinses Juliana. De Amerikaanse prinses is een vlot verteld verhaal van vallen en opstaan, vijf huwelijken en jonggestorven kinderen tegen de achtergrond van de jetset van New York en Parijs in de eerste helft van de vorige eeuw.

De freules Cécile en Elsa de Jong van Beek en Donk maakten het zichzelf niet gemakkelijk. Cécile trouwde een projectontwikkelaar en ontpopte zich tot verdriet van haar man als feministe en schrijfster van de bestseller Hilda van Suylenburg. Elsa's huwelijk met de componist Diepenbrock was nog ongelukkiger. Elisabeth Leijnse kon voor Cécile en Elsa - strijdbare freules, putten uit een enorme verzameling brieven en dagboeken. Ze won al de Erik Hazelhoff Biografieprijs 2016.

De vergeten bankencrisis van Lodewijk Petram is even leesbaar als leerzaam. Het is een financieel drama uit 1924, dat sterk doet denken aan de bankencrisis van 2008. Hoofdpersoon is een agressieve selfmade bankier, Willem Westerman, die met zijn Robaver de ene na de andere overname pleegt. Veel te gemakkelijk werden kredieten verleend, die niet werden terugbetaald, zodat de koers van de aandelen Robaver onder druk kwam te staan. De grootste bank van Nederland moest in 1924 gered worden door De Nederlandsche Bank, op instigatie van minister Colijn van Financiën. Die vond het niet nodig het parlement en het publiek daarover in te lichten. Zijn opvolger De Geer moest zich drie jaar later alsnog in de Tweede Kamer verantwoorden, maar toen was de Robaver alweer overeind gekrabbeld.

Elisabeth Leijnse kon voor Cécile en Elisa - strijdbare freules, putten uit een enorme verzameling brieven en dagboeken.
De vergeten bankencrisis van Lodewijk Petram is even leesbaar als leerzaam.

Het opvallendste aan De Roofkoning van Machiel Bosman is de spreektaal waarin het geschreven is. Het gaat over de intriges en machinaties rond prins Willem III tijdens zijn invasie van Engeland en de verwerving van het Engelse koningschap. Maar wat de stadhouder-koning dreef, blijft duister.

Moresnet van Philip Dröge is het met smaak vertelde verhaal van een ministaatje ten zuiden van Vaals, dat in 1816 bij toeval ontstond en in 1920 weer door België werd ingelijfd. Een belangrijke rol is weggelegd voor de zinken, met houtskool verwarmde badkuip van Napoleon, door de Luikse uitvinder Dony aan de keizer geschonken.

Het opvallendste aan De Roofkoning van Machiel Bosman is de spreektaal waarin het geschreven is.
Moresnet van Philip Dröge is het met smaak vertelde verhaal van een ministaatje ten zuiden van Vaals.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden