'Een echt Surinaams legioen'

OP 23 februari won het Nederlands elftal met 2-1 van Duitsland. Bijna iedereen zag een bijzonder kenmerk van dat duel over het hoofd: in de tweede helft stonden zes internationals met een Surinaamse achtergrond op het veld: Kluivert, Davids, Seedorf, Bogarde, Reiziger en Hasselbaink....

Zonder dat legioen zou het Nederlands elftal deze zomer geen schijn van kans maken op de Europese titel. En dat terwijl volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek slechts 1,87 procent van de Nederlandse bevolking een Surinaamse achtergrond heeft.

In zijn boek schetst Tan de lotgevallen van Surinaamse voetballers in de eredivisie in de periode 1954-2000, van André Kamperveen tot Edgar Davids. Ze werden uitgescholden en gediscrimineerd, maar ook bewonderd en toegejuicht - en soms niet begrepen, zoals in de zomer van 1996, toen plotseling de kabel verwarring stichtte. Vooral de foto van Guus Dubbelman van de tafelschikking bij het Nederlands elftal (zwart bij zwart, wit bij wit; slechts Richard Witschge doorbrak het stramien) baarde opzien.

Enkele sportjournalisten die tijdens het Europees kampioenschap in Engeland ter plekke waren, columnisten en buitenstaanders gaven het conflict tussen de jongere en oudere spelers een racistische dimensie. Ten onrechte, leggen spelers als Davids en Reiziger nog maar eens uit. De jongeren (Davids, Seedorf, Kluivert), toevallig zwart, voelden zich door de ouderen (Blind, Ronald de Boer en bondscoach Hiddink), toevallig wit, niet serieus genomen. 'Het conflict bij het EK in 1996 had voor mijn gevoel met rechtvaardigheid te maken', zegt Davids.

Het is echter niet vanwege de gesprekjes met spelers als Davids en Reiziger dat Tan met zijn debuut een waardevolle bijdrage levert aan de geschiedschrijving van het Nederlandse voetbal. Vooral de gedetailleerde wijze waarop wordt teruggekeken op de lotgevallen van de eerste generatie Surinaamse voetballers, met spelers als Mijnals en Sparendam, maakt Het Surinaamse Legioen tot een bijzonder boek.

Nu nog even antwoord geven op de vraag waarom zoveel Surinaamse voetballers deel uit maken van het Nederlands elftal. Frank Rijkaard wijst op het 'speelse karakter' van de Surinamers. Gekoppeld aan de Europese tactische speldiscipline levert dat een ideale mix op, concludeert Tan. 'De harten van het Surinaamse legioen zijn gericht op het winnen van de wedstrijd, maar waar mogelijk zal toch worden gezocht naar een panna of een goede bini.' (Panna: bal door de benen spelen. Bini: een actie, dollen.)

V

ERGEET DAT hele toernooi, dat Euro 2000 met die opgeklopte Oranjegekte, smakeloze prullaria en goedkope verkooptrucs, en blader (op avonden dat het Nederlands elftal niet speelt natuurlijk) door het fraaiste boek uit het EK-aanbod. Dat is: Rode Duivels & Oranje Leeuwen - 100 jaar Derby der Lage Landen van Matty Verkamman en Raf Willems. Ze maakten een fraai overzicht van de 121 derby's die tussen 1905 en 1999 werden gespeeld. Ze deden dat gedetailleerd, zonder in saaiheid te vervallen, en met uniek en kleurrijk illustratiemateriaal.

In dit boek kan de ontwikkeling van het voetbal worden gevolgd. De sport van de elite wordt eerst ontdekt door het volk en later, in de jaren tachtig, door de commercie. Hoogtepunten bereikten de Derby der Lage Landen in de jaren twintig, dertig en vijftig, met wedstrijden in De Bosuil in Antwerpen (De Hel van Deurne!) en het Olympisch Stadion in Amsterdam. Dat het bijna altijd vriendschappelijke wedstrijden waren, nam de spanning nooit weg.

De Derby was nu eenmaal de Derby, Holland-België, Noord tegen Zuid, Armand Swartenbroeks tegen Harry Dénis en Pol Anoul tegen Rinus Terlouw. En Jef Jurion, Puck van Heel, Han Hollander en Ad van Emmenes.

De spelers waren amateurs, de foto's zwart-wit, reclameborden ontbraken en de doelen waren van hout. Mooi was dat allemaal, toen.

W

AARSCHIJNLIJK is Jan Mulder inderdaad, zoals uitgeverij Thomas Rap meldt, 'Nederlands meest bejubelde sportcolumnist'. Zoveel sportcolumnisten zijn er trouwens niet.

Nou ja, het zijn er toch nog heel wat, een krant zonder sportcolumnist telt tegenwoordig niet meer mee, maar zo geestig, gevat en onvoorspelbaar als Mulder is er niet een. Bovendien schrijft hij aanzienlijk beter en origineler dan de meesten. Meer ook trouwens.

In het eerste deel van Overwinningen & Nederlagen heeft de uitgeverij zijn, ja zijn wát eigenlijk gebundeld? Lukraak en liefdeloos zijn stukken en stukjes over 408 pagina's verspreid. Alle artikelen verschenen eerder, maar waar en wanneer wordt niet vermeld. In plaats van een tijdsbeeld krijgt de lezer daardoor een willekeurige verzameling sportcolumns aangeboden, geplukt uit niet nader genoemde Belgische en Nederlandse kranten en tijdschriften.

Zo kan het gebeuren dat Dennis Bergkamp in zijn huis in Italië staat te piekeren voor een raam (1994?), een paar bladzijden verderop S*ren Lerby zijn laatste wedstrijd voor PSV speelt (1990) en Van Basten, Koeman, Rijkaard, Vanenburg 'en zelfs Ophof uit Nijmegen' met Ajax tegen Feyenoord spelen en met 8-2 winnen (1983). Op bladzijde 171 is Louis van Gaal nog speler van Sparta en vertegenwoordiger van de spelersvakbond.

Wat natuurlijk allemaal niet wegneemt dat Mulder nog steeds de beste is, meestal, zolang hij maar over voetbal schrijft en uit persoonlijke herinneringen en ervaringen put, zoals in de column waarin hij zestien jaar na beëindiging van zijn voetballoopbaan een 'vochtig schuurtje' opruimt. De gevonden voorwerpen kunnen van pas komen, want 'alles wordt geld waard'. Hij vindt onder meer een 'aan mij gerichte brief van de oud-trainer van Oranje, Jan Zwartkruis. (Waarin hij het uitgebreid over het talent van de jonge Arie Haan heeft. Zwartkruis raadt mij aan om er bij het Anderlecht-bestuur op aan te dringen Arie te contracteren. Vlammend betoog, ontroerende zinnen, helemaal de Jan Zwartkruis zoals wij hem kennen uit zijn bloeitijd.) Nu nog te koop voor één miljoen frank'.

Prachtig natuurlijk, maar zo mooi en vernieuwend als in Opmars der Strafschopgebieden (1978) en De eeuwige reserve (1982), twee eerder verschenen verzamelbundels van Jan Mulder, zal het helaas nooit meer worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden