Een donkere Beauty: in het jeugdtheater is diversiteit al heel normaal

In de nieuwe voorstelling van Maas staat een zwarte Beauty naast het beest. Want in het jeugdtheater is het acteursgilde lang zo wit niet meer als bij de volwassenen.

Gale Rama (links) en Moniek Merkx. Beeld Florian Braakman

In het jeugdtheater is het acteursgilde lang zo wit niet meer als in het volwassenentheater. Voor regisseur Moniek Merkx is het dus vanzelfsprekend dat ze in de nieuwe grote familievoorstelling Beauty en het beest - première volgende week in Stadsschouwburg Utrecht - kiest voor een zwarte Beauty met Hindoestaanse wortels. De rol van Beauty wordt gespeeld door Gale Rama (28). Zij deed ook al mee in haar voorstellingen Voorjaarsoffer (13+, 2015) en Liefde (8-108, 2016, winnaar Gouden Krekel).

Neem actrice Romana Vrede (45). Het zal weinigen zijn ontgaan dat zij begin september werd onderscheiden met de Theo d'Or, voor de meest belangwekkende vrouwenrol van het afgelopen seizoen, voor haar aandeel in Race van Het Nationale Theater. Vrede schreef ongewild geschiedenis: de in Paramaribo geboren actrice is de eerste zwarte vrouw die deze hoogste toneeleer ten deel valt.

Prijzenswaardige rollen

Wie echter de theaterprestaties van Vrede al langer volgt, weet dat ze schitterde in voorstellingen van het Rotterdamse jeugdtheatergezelschap Maas theater en dans (en bij voorganger Max.). Ze was een machtigmooie spreekstalmeester in City of Dreams (9+, 2013). Ze trad doortastend op als stiefmoeder Barberin en zwerver Vitalis in Alleen op de wereld (2014). Ze vertolkte een glansrol als de onredelijk vileine Hartenkoningin in Alice (2016). Allemaal prijzenswaardige rollen, mede dankzij regisseur Moniek Merkx (61). Maar het werd slechts sporadisch opgemerkt. Jeugdtheater speelt zich nu eenmaal meestal af onder de radar.

Nog zo'n voorbeeld: actrice Nastaran Razawi Khorasani (30) won in 2014 voor haar rol in Cash (12+, Maas) een Gouden Krekel voor de meest indrukwekkende podiumprestatie, de belangrijkste acteerprijs in het jeugdtheater. 'Dus eigenlijk ben ik de eerste zandkleurige actrice die in Nederland een grote toneelprijs won', grapt de in Iran geboren actrice in haar recente voorstelling Solo van Nas & Jim. Maar Razawi Khorasani zat niet bij talkshow Pauw. Haar prestatie voor jongerenpubliek werd vooral door kenners opgemerkt.

De reeks kan eenvoudig worden aangevuld: acteur Majd Mardo (28, geboren in Aleppo) treedt vanaf volgend seizoen toe tot de eredivisie van het toneel: hij krijgt een contract bij Toneelgroep Amsterdam. Maar zijn eerste sporen verdiende hij in jongerenvoorstellingen van De Toneelmakerij, zoals Jamal en Macbeth (de titelrol). Zijn vriend en collega Saman Amini (28, geboren in Teheran) speelt in televisieseries en The Nation van Het Nationale Theater. Maar hij ontwikkelde zich bij Theatergroep Dox, door daar, linea recta vanuit het azc, jongerenvoorstellingen te maken.

Dionisio Matias (39, zoon van een Nederlandse moeder en Kaapverdiaanse vader) won al drie Zilveren Krekels, voor een van de beste jeugdtheatervoorstellingen van het seizoen (bij Maas en BonteHond). Hij staat geregeld op de jeugdaffiche, zoals die van het internationaal bejubelde Aaipet (2+).

En zelfs in het meer witte Nijmegen kiest regisseur Josee Hussaarts van Theatergroep Kwatta bewust voor een gemengde cast van haar nieuwe feuilleton De Familie van Nielie barst van liefde (6+, première rond Kerst en tournee tot begin maart). Zwarte vader (Gustav Borreman) met donkere dochter (Jade Olieberg), witte stiefmoeder met Indonesische zoon. Hussaarts: 'Het was theatermaker Eran Ben-Michaël die hardop uitsprak wat ik ook al wilde veranderen: dat bij Kwatta heel veel witte acteurs spelen.'

Rolmodel

Gale Rama (28, Dox & Mimeopleiding) over haar hoofdrol in Beauty en het beest: 'Ik heb mezelf nooit als mooi meisje gezien. Het ideaal van blond haar, blauwe ogen en lichte huid zat ook in mijn hoofd. Ik was ook op zoek naar rolmodellen. Beeldvorming vindt vroeg plaats. Dus voorbeelden op toneel zijn belangrijk. Ik denk dat Moniek mij vooral heeft gecast omdat ze een andere versie van schoonheid wil laten zien. Het fijne is dat de hele cast gemixt is. Ik voel mij nooit helemaal mezelf als enige donkere in een wit gezelschap. Televisieseries moeten ook meer verkleuren. Als je A'dam & Eva maakt en je denkt dat dit jonge mensen zijn in Amsterdam, zit je ernaast, hoe goed die serie verder ook is.'

Spelen met clichés

'Ik cast nooit realistisch', zegt regisseur Moniek Merkx tijdens een doorloop van Beauty en het beest in De Kunstmin in Dordrecht. 'Als ik een familie op toneel breng met kinderrollen, kan ook een 2 meter lang iemand een wijze peuter spelen. Een tomboy-achtig meisje vertolkt een prinses, ik speel met die clichés. Casten is zoeken naar rijkdom. Ik kies altijd een genuanceerd ensemble. Het voordeel: kinderen hebben weinig last van conventies. Die fantaseren mee buiten de kaders.'

Bovendien: 'Je kunt het anno 2017 niet meer maken om niet divers te casten. Maas theater en dans is het jeugdtheatergezelschap van Rotterdam. Wij spelen bijna altijd voor een gemengd publiek, zeker tijdens schoolvoorstellingen.'

Ja, en dan merkt Merkx dat 'alle Marokkaanse jongens rechtop gaan zitten' als Abdelkarim el Baz in de mannenvoorstelling Staal (een Maas-hit uit 2011) het podium betreedt. 'Hij is een van hen. Tijdens de voorstelling vragen ze hardop waar hij vandaan komt. Ze reageren alert, positief.' Ook bij de try-outs van Beauty en het beest, voor scholen, zag Merkx Surinaamse meisjes stralen toen Rama als jongste en mooiste van de drie zussen het paleis betrad: 'Gale is voor hen een heldin. Ik merk dat jongeren en kinderen het fijn vinden als iemand op toneel ook hún uiterlijk spiegelt en ze iets zien waarmee ze zich spontaan verbonden voelen. Ik wil dat ook meisjes uit Rotterdam-Zuid zich kunnen identificeren met Beauty.'

Nieuw publiek

Romana, Nastaran, Gale, ze hebben allemaal eigen fans in Rotterdam-Zuid. Dat is te merken in de zaal. Maar het gaat Maas om meer dan het creëren van idolen, het samenstellen van een divers ensemble en het bereiken van nieuw publiek.

Het Rotterdamse gezelschap vraagt steeds vaker kinderen mee te spelen in voorstellingen. Ook in Beauty en het beest acteren per stad tien kinderen mee, uit de directe omgeving. Die worden actief geworven, en niet alleen onder (grotendeels witte) cultuurscholen, maar ook op zwarte scholen in Amsterdam, Nijmegen, Breda, Rotterdam-Zuid. En in schakelklassen en op Weekendscholen. 'We vragen ze in te schrijven voor de auditie, of een ochtend een workshop of werkstage te doen. Soms blijken jochies gegrepen door de bewegende spots en schrijven ze daar hun verslagje over. Mag ook.'

Maas kiest voor een klein kantoorteam en een grote afdeling educatie met theaterdocenten. 'Die zijn onze handen en voeten in het veld. De hoeveelheid werk om goed contact met scholen op te bouwen, wordt steevast onderschat. Veel gezelschappen denken: dat doen we wel even, contacteer een cultuurcoördinator en dan ben je er. Maar je moet blijven investeren, enthousiasmeren. De juiste docenten zien te vinden. Ieder jaar opnieuw. Het is enorm veel werk. Maar het werkt.'

Denken in diversiteit

Voor het Maas-team is denken in diversiteit een tweede natuur geworden. 'Natuurlijk kun je nooit alle doelgroepen en achtergronden in je team hebben. Maar we hebben ons hart verloren aan dat jonge publiek en willen al die kinderen raken.'

Jolanda Spoel (43), programmeur van het bijbehorende Maaspodium, gaat liefst een stap verder: 'Het gaat gezelschappen nog te vaak om alleen nieuw publiek. Het motief om te verkleuren moet voortkomen uit oprechte nieuwsgierigheid naar andersoortige makers en verhalen. Het moet gaan over inhoud, anders blijft het aan de oppervlakte.'

Zelf nodigt ze voortdurend jonge makers uit, van allerlei herkomst, voor 'een kop koffie'. Waar mogelijk haalt ze hen binnen. 'Die seat at the table is zo belangrijk. Niet slechts 'mee mogen doen omdat anderen daartoe besluiten'.

In het volwassenentheater hebben de grote toneelgezelschappen recentelijk een 'cultuurcurator diversiteit' aangesteld, Gabbi Mesters. Spoel: 'Prima. Maar alleen daarmee red je het niet. Alles moet veranderen, niet enkel beleid. Het moet tussen de oren terechtkomen.'

Hebben ze nog tips voor het volwassenentheater? Merkx: 'Kom uit je comfortzone. Leg het doel buiten jezelf. Denk niet, ik ben een belangrijke kunstenaar en maak dit! Focus op degenen voor wie je het wilt creëren.'

Spoel: 'Zoek nieuwe verhalen of cast klassieke verhalen anders. Schudt het publiek wakker met stevige hoofdrollen voor niet weer de zoveelste witte man-in-crisis. En laat je voeden door verhalen en beelden waar je zelf niet op komt.'

Merkx: 'Ik erken mijn meerdere in mensen die verstand hebben van verhalen uit andere culturen. Ik hoor hen graag uit.'

Beauty en het beest (8-108) door Maas theater en dans, coproductie met het Nederlands Kamerkoor en Stadsschouwburg Utrecht. 20/12 (try-out), 21/12 (première), 23 t/m 30/12 in Stadsschouwburg Utrecht. Tournee van 4/1 t/m 11/3

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden