Een donker verhaal waarin ook de dader zich afvraagt: hoe ben ik hier beland?

Fien Troch maakt in haar films verborgen gevoelens goed invoelbaar. Al doet ze het in het aangrijpende drama Home in een geheel nieuwe vorm.

Fien TrochBeeld Adriaan van der Ploeg

Fien Troch vertelt opvallend energiek en opgewekt over haar vierde loodzware drama op rij. Home, geschreven en geregisseerd door de Vlaamse (38), is een film die je vanaf het begin bij de keel grijpt. Het gaat over de in zichzelf gekeerde Kevin, een 17-jarige die er na zijn vrijlating uit de jeugdgevangenis maar niet in slaagt aan het leven mee te doen.

In een documentaireachtige stijl laat Troch overtuigend zien hoe vrijwel alles in Kevins omgeving hem negatief beïnvloedt: zijn ouders willen niets van hem weten, zijn oom en tante, bij wie hij intrekt, zijn juist te aardig en zijn beste vriend John wordt misbruikt door diens moeder. Troch onthult pas na enige tijd welk gruwelijk misdrijf Kevin beging, maar ook voor die onthulling gaat van Kevins verschijning voortdurend een angstaanjagende dreiging uit.

Home is 'geïnspireerd door waargebeurde feiten', zo wordt aan het begin van de film gemeld. Toen ze een aantal jaar geleden een Amerikaanse documentaire zag over jeugddelinquenten met een levenslange gevangenisstraf, kwam ze op het idee, zegt de filmmaker eind januari tijdens het Filmfestival van Rotterdam. 'In die film ging het onder meer over kinderen die een ouder hadden vermoord. Voor mij is dat een onvoorstelbare daad en juist daarom gaf die documentaire houvast tijdens het maken van Home. Mijn film moest waarachtig worden.'

Tegelijk maakte ze Home als genuanceerde reactie op het scherpe onderscheid tussen goed en kwaad dat in de documentaire over de jeugdgevangenen zo sterk naar voren kwam. Mensen zijn te complex om in hokjes te stoppen, zegt ze. 'Ik wil laten zien hoe een gespannen situatie zo kan kantelen dat ook de dader zich afvraagt: hoe ben ik hier beland?'

Troch schetste de duistere uithoeken van de menselijke geest twaalf jaar geleden voor het eerst in haar beklemmende speelfilmdebuut Een ander zijn geluk, een mozaïekfilm waarin de inwoners van een Vlaams dorpje zich moeten herpakken nadat een onbekende automobilist een kind uit de buurt heeft doodgereden. Ze toonde zich een meester in het verbeelden van de kille zijde van het moderne leven: gebrekkige communicatie, een kloof tussen ouders en kinderen, het onvermogen om te gaan met verlies. Troch maakt gevoelens die een gemiddeld mens liever verborgen houdt, op dwingende wijze invoelbaar.

Troch: 'Ik sta lief en sociaal in het leven, maar ik heb ook veel angsten en donkere gedachten. Ik lijd bijvoorbeeld aan claustrofobie. Het is een angst die zich niet direct manifesteert in mijn films, maar ik weet goed wat het is volledig in angst te verkeren. Voor mij voelde het vanaf het begin heel natuurlijk om donkere verhalen te vertellen.'

Met haar latere films Unspoken (2008) en Kid (2012) vormde Een ander zijn geluk een inhoudelijk en stilistisch verwant drieluik; films met een vorm zo dwingend dat ze door een deel van het publiek als afstandelijk werden gezien. Ze was er zelf ook klaar mee, zegt Troch. 'Ik had het even gehad met dat passieve, met acteurs die door mij als marionetten in het beeld werden gezet. Home vroeg in vergelijking met mijn vorige films om meer energie.' Dat lijkt aan te slaan: in de lijst met publieksfavorieten op het Filmfestival van Rotterdam belandde Home dit jaar op de zesde plaats.

Troch koos voor een vertelvorm die ze kent van de Amerikaanse documentairemaker Frederick Wiseman, van wie ze tijdens het schrijven van Home de ene na de andere documentaire verslond. Wiseman staat bekend als een observator die zo min mogelijk voorbereidingen treft, om mensen zo natuurlijk mogelijk voor zijn camera te krijgen. Troch was vastbesloten zijn observerende stijl na te bootsen.

Cameraman Frank van den Eeden moest daarom al zijn kennis en ervaring overboord gooien. Troch stond niet toe dat hij dialogen filmde in close-up, zodat hij snel en bij voorkeur schokkerig moest inzoomen wanneer iemand de kamer binnenwandelde. Om het documentairegevoel nog verder door te voeren filmde ze Home in een televisie-achtig 4:3-formaat, dat vierkanter is dan het gebruikelijke filmbeeld. 'Ik was ervan overtuigd dat dit het gevoel versterkt dat je naar iets realistisch kijkt. Iets kleins waar wij toevallig bij waren.'

Fien TrochBeeld Adriaan van der Ploeg

De eigen inbreng van haar jonge acteurs, vooral van de excellente debutanten Sebastian Van Dun en Mistral Guidotti als respectievelijk Kevin en John, was cruciaal om de belevingswereld van de tieners in Home tot leven te brengen. Ze moesten zich uiteraard houden aan de dialoog in het script, maar kregen de vrijheid om te bewegen zoals ze wilden. 'Ik liet ze als het ware zichzelf acteren en precies zo hangen, staan en praten als ze altijd deden.'

Belangrijk was voor Troch de aanwezigheid van smartphones: de tieners in Home tikken berichtjes aan de ontbijttafel, filmen zichzelf en elkaar en bekijken het resultaat op YouTube. De film wordt af en toe overgenomen door verticaal gefilmd smartphonebeeld, alsof de jongeren even op de regiestoel mochten plaatsnemen. 'Ik wilde ook visueel iets vertellen over hun leefwereld', zegt Troch. 'Het fascineert mij hoeveel jongeren zichzelf filmen, hoe vaak ze op YouTube kijken en hoe weinig esthetische waarde ze aan die beelden toekennen. Toen ik als tiener foto's maakte, waren er esthetische regels waar je je aan hield. Als je de vrijheid hebt om alles overal te filmen worden die regels - het kader, de belichting - minder van belang. Het gaat er alleen nog om hoe je zelf op de foto staat.'

Op een gegeven moment kijkt een van de tieners in Home op YouTube naar een groepje jongeren dat op straat een weerloze man in elkaar slaat. Slim verbindt Troch de misdaad waarvoor Kevin in de gevangenis belandde aan een wereld waarin alles wordt gefilmd. Langzaam, suggereert ze, vervaagt op die manier het onderscheid tussen beeld en realiteit. 'Dit is een generatie die waarschijnlijk op haar 17de al meer heeft gezien dan ik nu op mijn 38ste. Ik merkte aan mijn jonge acteurs hoe immuun ze voor heftige beelden zijn geworden. Ze voelen geen schokeffect, zien de beelden als losgekoppeld van de werkelijkheid.' Is er daardoor iets in die jongeren verloren gegaan? 'Ik ben er bang voor', zegt ze. 'Maar toen we op de set met elkaar praatten, ontdekte ik dat ze even zoekende zijn als ik vroeger was; dat ze hun ouders stom vinden terwijl ze hen nodig hebben, en dat ze een echte knuffel prefereren boven een smiley. Eigenlijk is er dus niets veranderd. Dat gaf een fijn gevoel.'

Angstaanjagend boos

De Vlaamse regisseur Koen Mortier, van de zwartkomische Herman Brusselmansverfilming Ex Drummer en het donkere terrorismedrama 22 mei, speelt in Home een kleine rol als schooldirecteur. Voelt Troch verwantschap met haar collega? 'Vooral in het idee dat cinema zo veel mogelijk zones moet verkennen die mensen niet altijd even gezellig vinden. Ik kwam bij Koen terecht toen ik dacht aan een schooldirecteur van wie je als kind zou denken: ah, nee, niet naar de schooldirecteur! Koen kan angstaanjagend mooi boos worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden