Recensie Oerol

Een dijkdoorbraak en mijmeringen over de Nederlandse identiteit: zo begon Oerol dit jaar

Vooral George & Eran worden racisten zit erg slim in elkaar.

Theaterfestival Oerol op het eiland Terschelling. Beeld Simon Lenskens

OEROL, 37ste editie, theater, dans en muziek op ruim 55 locaties op Terschelling, t/m 24/6

Paniek in het idyllische Geitenparkje: ‘Dutchies, come on, we need more fingers in the ‘dijk’.’ Vier energieke acteurs van Young Gangsters roepen met vet Amerikaans accent de hulp in van het Oerolpubliek op Terschelling. Nederland staat op kapseizen: de zeespiegel stijgt, de dijken bezwijken en de molen stort in. Natuurlijk blijft het viertal blijmoedig in oud-Hollandse klederdracht de loftrompet steken over ‘that small town’ aan de kust. Vanuit Amerikaans perspectief is alles schattig, klein en goed georganiseerd. In een originele meezinger bejubelen ze het shoppen bij de Blokker en de frikandel speciaal: ‘alles zo lekker normaal’.

Maar het pittoreske, grasgroene decor met dijk en draaiende molen wordt langzaam een gatenkaas. Het water spuit er steeds feller doorheen, uitmondend in een worsteling met de woeste zee.

Zie hier een van de (letterlijk) spetterende hits van de 37ste editie van het Oerol Festival op Terschelling, dat afgelopen weekend voor tien dagen van start ging. DisasterLicious levert niet alleen spektakel dat naadloos aansluit bij de buitenlocatie (zee, wind, duin, water en weiland), de voorstelling neemt ook de Nederlandse identiteit stevig op de korrel. Van de opportunistische politiek achter onze participatiemaatschappij (‘It is up to you!’), tot de hypocrisie rond de gaswinning. En van de ogenschijnlijke tolerantie jegens homoseksualiteit tot de roep om bescherming van Hollandse cultuur. Bovendien lassen ze een origineel staaltje publieksparticipatie in: een waterballonnengevecht tussen acteurs en toeschouwers.

Voorstelling DisasterLicious door Young Gangsters. Beeld Simon Lenskens

5 sterren - George & Eran worden racisten – Een komedie over de onmogelijkheid het goed te doen door George & Eran Producties, 16/6, Seinpaalduin, West-Terschelling. Aldaar t/m 24/6. Tournee vanaf januari 2019

4 sterren - DisasterLicious door Young Gangsters, 15/6, Geitenpark, Baaiduinen. Aldaar t/m 24/6. Daarna zomerfestivals in Drachten, Schipborg en Haarlemmermeer en in Groningen, Rotterdam en Den Haag

4 sterren - Uniform (ode aan de meeloper) door MAAS theater en dans/Nastaran Razawi Khorasani, 15/6, ET 10, Midsland-Noord. Aldaar t/m 24/6. Daarna op Theaterfestival Boulevard (6t/m 11/8)

2 sterren - FAUSTTM door Noord Nederlands Toneel/Club Guy & Roni en Noord Nederlands Orkest, 16/6, Cupido’s Plak, Hoorn, aldaar t/m 23/6

Maas Theater en Dans met 'Uniform'. Beeld Nichon Glerum

Kwesties rond de Nederlandse identiteit staan dit jaar in meer Oerolvoorstellingen centraal. Telkens op een andere manier aangevlogen. De Rotterdamse theatermaker Nastaran Razawi Khorasani, actrice en maker bij MAAS theater en dans en als performer opgeleid in Maastricht, legt in het woordeloze Uniform (ode aan de meeloper) de vinger op onze twijfels over individualiteit versus collectiviteit. Trekken we een uniform aan, bijvoorbeeld van een supermarkt, het leger of de zorg, horen we ergens bij. Maar behelst dat ook saamhorigheid? In mediterrane culturen, die Khorasani door haar Iraanse afkomst van nabij kent, is die groepsband vaak stevig maar evenzeer dubbelhartig. Je voelt je gedragen maar kunt er ook je eigenheid in verliezen. Bijzonder hoe Khorasani dit dilemma in een  gemeenschapscentrum voelbaar maakt via mime en beweging. Vier performers druppelen een typisch Nederlands discofeestje binnen, chips, cola en een lullig dansvloertje. Allen in een ander uniform. Gaandeweg gaat de elektrobeat over in Turkse muziek en transformeren droogkomische danspasjes naar goed getrainde, kameraadschappelijke volksdansen. In rij- en cirkelopstelling gaan ze eerst vrolijk op in ritmisch opgetrokken knieën en zijwaarts gekruiste passen. Maar als het viertal met passpiegels wordt vervijfvoudigd tot een groep van twintig man, verdwijnen ze bijna tussen de kamerplanten en discorook. Khorasani eindigt alleen, een eenzaamheid die iets meer zou moeten schrijnen. Dan heeft deze jonge maker met Uniform een mooi uur in handen.

FAUSTTM door Noord Nederlands Toneel/Club Guy & Roni en Noord Nederlands Orkest Beeld Jelmer Buitenga

Bij Seinpaalduin in West-Terschelling, met op de achtergrond de Brandaris, fileren George Tobal en Eran Ben-Michaël in hun nieuwste productie belangrijke gevoeligheden uit het verhitte Nederlandse racisme-debat. In George & Eran worden racisten zetten ze zichzelf (‘een Syriër die een zandneger speelt’ en ‘een Jood die manipuleert met de slachtofferrol’) tegenover de blanke Milan Sekeris (‘knap en blond’) en de kleine Myrthe Huber (‘vrouw en voor één achtste Indisch’). In welke pijnlijke positie ze elkaar ook manoeuvreren, van white privilege tot spinning jew en van lelijkste tot zieligste, de opeenstapeling van aperte beledigingen zit zo slim in elkaar, inclusief veelzeggende ballades, dat iedere gedachte (uitgesproken of niet, goedbedoeld of kwaadaardig), een splinterbommetje wordt. Tel daar het sublieme ochtend-uitzicht over de haven bij op en een Oeroldag kan niet beter beginnen.

George & Eran worden racisten door George & Eran Producties Beeld Skylarr Stream

Jammer dat die bij het vallen van de nacht eindigt met FAUSTTM van het Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni. De nieuwe tekst van de Vlaamse dichter Peter Verhelst is een te literaire abstractie van de Faust/Mefisto-twist over de diffuse scheiding tussen goed en kwaad. Ook Verhelst haalt de witte blanke man erbij (een beschuldiging door vrouwelijke Faust richting cynische Mephisto) en dubbelhartige compassie met bootvluchtelingen, maar de taaie dialoog over zachtmoedigheid versus onverschilligheid komt nauwelijks tot leven in een uitgestrekt weiland aan de bosrand van Hoorn. Ook al houden de krachtige acteurs Veerle van Overloop (Faust) en Tom Jansen (Mephisto) zich met twee schaduwdansers en vier musici knap staande in deze vlakke regie van Hendrik Aerts. Maar een beetje paniek en spektakel kan deze speciaal voor Oerol gemaakte FAUSTTM nog goed gebruiken.

Beeld Simon Lenskens

Relaxerette 

Op festivalterrein De Westerkeyn staat tijdens Oerol een fraai staaltje hergebruik: kunstenaar Arjan Kruidhof, voorheen technicus bij Het Nationale Toneel, redde een machtig metalen tandrad met draaiconstructie, gebruikt in de voorstelling De Prooi (2012), van de shredder en maakte er met steun van Leeuwarden Friesland Culturele Hoofdstad een kleurig en rustgevend reuzenrad van. Niet met gondeltjes, maar heerlijke hangmatten. Tijdens het draaien dwalen je ogen over het Terschellingse landschap, en horen je oren via een koptelefoon een mooi ingesproken verhaal, gedicht of soundscape. Terwijl alles om je heen beweegt, lig je zelf twintig minuten zalig stil. Met bovendien een groen gevoel: deze Relaxerette wordt aangedreven door windenergie van een kiosk verderop. Na Oerol nog op festivals in Drachten en Nijmegen.

Beeld Simon Lenskens

Gepimpte fietsen

Oerol zonder fiets is ondenkbaar. Hoe kom je anders van wad naar duin, van schuur naar bos, van west naar oost. Maar hoe vind je je huurfiets terug tussen al die andere stalen rossen? Om die reden markeren de meeste Oerolgangers hun exemplaar. Dit jaar explodeerde dit echter tot een ware rage. Hele schoolklassen fietsen rond op uitzinnig versierde fietsen in alle kleuren van de regenboog. Maar ook senioren omringen zich met windmolentjes, toeters en knuffels op hun stuur. Favoriet: een panda of eenhoorn.

Beeld Annette Embrechts
Beeld Annette Embrechts
Beeld Annette Embrechts
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.