Theaterrecensie (opera) La clemenza di Tito

Een diepmenselijke Clemenza, die niemand onberoerd zal laten (****)

Deze Clemenza is een groot moment van bezinning. Diepmenselijk muziektheater dat zelfs degenen die bij voorbaat niets moeten hebben van politieke correctheid niet koud kan laten.

La Clemenza di Tito Beeld RV - Ruth Walz

La clemenza di Tito. Wolfgang Amadeus Mozarts opera in regie van Peter Sellars. Koor en orkest van MusicAeterna o.l.v. Teodor Currentzis. Met o.a. Russell Thomas (Tito). 7/5, Nationale Opera & Ballet, Amsterdam. Te zien t/m 24/5.

Knippen en plakken met Mozartpartituren is in de mode. Een paar weken nadat Lotte de Beer, Nederlands succesvolste jonge regisseur, een golf van #ophef had veroorzaakt met haar plan om Die Zauberflöte te zuiveren van racistische en misogyne elementen (niet in de mode: kunstwerken in hun tijd zien), bracht De Nationale Opera maandagavond een La clemenza di Tito die flink was vertimmerd.

Verantwoordelijk voor deze herziening zijn de immer geëngageerde Amerikaan Peter Sellars en de Griekse rebeldirigent (kistjes en skinny-jeans als handelsmerk) Teodor Currentzis. Anders dan bij Die Zauberflöte valt er op artistieke gronden wel wat te zeggen voor een aanpassing. Mozart schreef La clemenza in drie weken tijd in een van de laatste maanden van zijn leven. Het was een haastklus ter opluistering van een kroning. En zoals Sellars stelt: bij zo’n gebeuren, waar decorum vereist is, is niemand zichzelf.

De Sellars-Currentzisversie, die eerder al in Salzburg te zien was, is eigenlijk geen opera meer, maar een politiek geladen, geënsceneerd oratorium. De opvallendste zaken: veel recitatieven zijn weggelaten en vervangen door stukken uit met name Mozarts Mis in c-klein. De rollen met een leidersfunctie worden allemaal gespeeld door zwarte zangers. En – spoiler alert! – Tito, gewond na een aanslag, gaat in deze productie wél dood. Sellars heeft van de Romeinse keizer Titus een vergevingsgezinde Mandela willen maken.

Na de staatsgreep annex aanslag op het Capitool zie je rouwende mensen die bloemen en kaarsen neerleggen – beelden die we kennen van de aanslagen in Parijs. Juist op dit soort momenten wordt Mozarts mis gebruikt. Deze contemplatieve momenten zijn de sterkste in de productie, niet het minst doordat het koor van MusicAeterna ontzettend goed is. Wat een voorbeeldig, kernachtig en roerend pianissimo hebben de zangers uit het Russische Perm. En elke k uit het Kyrie komt aan als een dolkstoot.

Currentzis’ barokorkest is al even opwindend. Hoe hevig de dirigent ook de syncopen aanzet, de klank behoudt iets nobels. De zang is over de hele linie goed, met sopraan Ekaterina Scherbachenko (als Vitellia) als grootste uitschieter. Tenor Russell Thomas (als Tito) heeft weinig glans meer op zijn stem, maar zingt zijn coloraturen knap vanuit een ziekenhuisbed.

Het decor van George Tsypin is minimalistisch, met verlichte vitrines die alle kleuren van de regenboog aannemen. De personenregie is zeer verzorgd en mondt aan het einde van beide aktes uit in prachtige tableaux vivants.

Uiteindelijk is deze Clemenza een groot moment van bezinning. Natuurlijk strooit Sellars met verwijzingen naar de actualiteit en ligt zijn boodschap van verbroedering er dik bovenop, maar hij is daarin ook niet belerend. Dit is diepmenselijk muziektheater, dat zelfs degenen die bij voorbaat niets moeten hebben van politieke correctheid niet koud kan laten. En dat is toch wel het knapste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.