Interview Ilay den Boer

Een dakloze vader, daarin herkent theatermaker Ilay den Boer veel van zichzelf: ‘hoe verhoudt de drang naar vrijheid zich tot het vaderschap?’

Ilay den Boer (links) en zanger en acteur René Jonker tijdens de repetities voor En dus zal ik weer gaan. Beeld Foto Bas Czerwinski

Voor zijn nieuwe voorstelling werkte Den Boer bij het Leger des Heils. ‘Als ik eerlijk ben, had het met mij ook anders kunnen aflopen. Als ik niet op tijd de juiste afslag had genomen, had ik zomaar ook van het pad kunnen raken.’

‘Ik sluit niet uit dat ik ooit weer in een azc ga werken. Niet om theaterlessen te geven, maar als woonbegeleider. De periode dat ik daar ter voorbereiding op WijkSafari AZC verbleef, is voor mij belangrijk en inspirerend geweest. Ik voelde mij er ongelooflijk thuis’.

Theatermaker Ilay den Boer (32) is terug van een tijdje weggeweest. Tussen 2008 en 2011 bestormde hij als jonge hond het Nederlandse theater met zijn zesdelige cyclus Het Beloofde Feest – documentair theater over zijn Joodse afkomst, zijn familie, zijn haat-liefdeverhouding met Israël en andere persoonlijke issues. Hij maakte zelfs een voorstelling over en met zijn vader: Dit is mijn vader.

Daarna werd het stil rondom. Tot Adelheid Roosen hem vorig jaar vroeg mee te werken aan haar Wijksafari AZC in Utrecht. Hij regisseerde en speelde daarin een van de vier routes. Ter voorbereiding werkte hij als woonbegeleider in het azc. Nu is hij terug met een eigen voorstelling: En dus zal ik weer gaan. Over een man die soms wel en soms geen thuis heeft, door de stad zwerft, er niet is op de belangrijke momenten in het leven van zijn dochter, geen geld heeft om Waternet te betalen en in een mix van tekst en rauw-poëtische liedjes zijn verhaal vertelt.

Outcasts

‘Om deze productie te maken, heb ik gewerkt bij het Leger des Heils in Dordrecht. Schouwburg Kunstmin daar vroeg mij een voorstelling te maken en dit leek mij een goed onderwerp: aandacht vragen voor de outcasts van deze samenleving, de mensen aan wie we normaal gesproken voorbij lopen. Door te werken bij het Leger des Heils heb ik ze van dichtbij leren kennen. Dakloos zijn, en vader – over die combinatie wilde ik het vooral hebben. Dat komt ook doordat ik sinds een paar jaar zelf vader ben. Als ik eerlijk ben, had het met mij ook anders kunnen aflopen. Als ik niet op tijd de juiste afslag had genomen, had ik zomaar ook van het pad kunnen raken.’

En dus zal ik weer gaan wordt gespeeld en gezongen door René Jonker, zijn personage in de voorstelling heet Rik. Ooit was Rik zanger van de band Oud Zuid, een man met een nogal ruig en bewogen leven. Ondanks zijn oprechte liefde voor zijn dochter heeft hij een gemankeerde relatie met haar. Elementen uit Jonkers eigen leven, dat van Den Boer en tekstschrijver Jurjen Sytsma zelf zijn vermengd met de verhalen van het Leger des Heils. Zo is een vorm van reallifetheater ontstaan waarin de naamlozen het woord krijgen.

‘Ik noem mijzelf soms liever documentairemaker dan theatermaker. Alleen verschijnt mijn werk niet op film, maar in het theater. Die sociale context is belangrijk voor mij – hoe is het als je altijd maar weer verdwijnt en dan weer ineens opduikt, hoe verhoudt die drang naar vrijheid zich tot het vaderschap? Ik wil vooral de kwetsbaarheid en complexiteit van die levens laten zien. Ik hou zelf zo zielsveel van mijn dochter, dat het niet anders kan of ook Rik moet dat voelen.’

Absurd

Na zijn doorbraak met Het Beloofde Feest maakte Den Boer de mooie kanten van het succes mee, maar hij raakte ook verstrikt in de mallemolen en drukte die daarbij kwamen kijken. Zijn voorstellingen reisden door heel Europa, en werden twee achtereenvolgende jaren geselecteerd voor Het Nederlandse en Vlaamse Theaterfestival. ‘Ik had een enorme dadendrang en er werd veel van me gevraagd. Het was gewoon absurd wat er om me heen allemaal gebeurde. Prijzen gewonnen, de ene productie na de andere gemaakt, tournees gedaan. Dit is mijn vader hebben we ook nog gespeeld voor voetbalclubs. Na een rustperiode van een jaar ben ik artistiek leider geworden van de Acteerschool Rotterdam en tegelijk bezig geweest met het opstarten van een nieuwe opleiding: PACT, bedoeld voor theatermakers die in een sociale context willen werken. Maar dat avontuur is helaas na drie jaar alweer gestopt.’

Zijn familiegeschiedenis heeft hij intussen samen met Jurjen Sytsma opgeschreven in het boek Het Beloofde Feest. ‘Ik was er al veel eerder aan begonnen, als een soort afronding van het hele familieverhaal waarover ik al zes voorstellingen had gemaakt, maar ik liep steeds vast. Totdat ik anderhalf jaar geleden met mijn dochtertje na lange tijd weer in Israël was. Dat ontroerde mij zo, omdat zo’n kind onbevangen en blanco naar dat land en mijn familie daar kan kijken. Indertijd werd mij verweten dat ik een landverrader was, omdat ik weigerde in het Israëlische leger te gaan. Ik vroeg mijn familie of ze dat nog wisten, van die landverrader. Het was nu bespreekbaar. De oorlogsellende en de angsten en depressies die daarbij horen spelen in mijn familie nog steeds, maar door de ogen van mijn dochter kon ik mijn land en de verhoudingen los zien van de verwijten van destijds. Ineens ging het niet meer over politiek, en dat was helend. Toen wist ik dat ik dit boek af moest schrijven.’

En dus zal ik weer gaan. Concept en regie Ilay den Boer, tekst Jurjen Sytsma, muziek en spel René Jonker, Rosalie Wammes en Myrthe Boersma. T/m 10/3 in Theater Bellevue Amsterdam. Daarna tournee.

Ilay den Boer, Het Beloofde Feest. Meulenhoff, € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.