Tv-recensie Emma Curvers

Een dakloze die in opstand komt tegen zijn regisseur, past natuurlijk óók in het cliché

‘Je bent een ontzettende lul’, zegt Hans tegen regisseur Ramón Gieling, ‘Je manipuleert ons, weet je dat?’ Gieling (En un momento dado, Erbarme Dich) heeft het plan opgevat om met het Amsterdamse dak- en thuislozenkoor de Straatklinkers een opera te maken, maar voor het plot loopt nog niet de hele cast warm. ‘Wij moeten dingen doen die niet bij ons leven. Jij maakt van ons een karikatuur’, zegt Hans. Wat er dan wel leeft, vraagt Gieling. ‘Helemaal niets. Wij zijn empty shells.’ Oké, duidelijk. In de gestileerde documentaire De Discipelen (terug te zien via 2Doc) worden stukken opera, inkijkjes in het daklozenbestaan en deze making-of afgewisseld.

De ontwapenende verhalen die de daklozen over zichzelf vertellen, beklijven daarvan het meest. Zo vertelt Gerard dat hij erg boos is omdat hij al zo lang moet leven, Huub over de verslaafde vriend die hem met een tafelpoot een coma en de WAO in sloeg, en Peter vertelt over de stemmen in zijn hoofd, die hij liever ‘criminele zangers’ noemt. De half verlamde Kheira wil nog kwijt dat ze, ja sorry hoor, gewoon dood wil. Aan Gieling de schone taak om, met deze levensliederen in het achterhoofd, een realistische én toch een pietsje hoopvolle opera te maken.

Dat de repetities stroef zouden gaan, was te voorzien: de solisten moeten eeuwig worden gesouffleerd en de zangers zeuren als heuse podiumvedettes over verveling tijdens repetities. Ook de casting deugt niet, vindt Ron: híj had de hoofdrol verdiend, en niet Marcel, die keer op keer te laat komt aanzakken. Het verhaal slaat nergens op, volgens Gerard, ‘en je weet ook nog niet eens hoe de opera gaat heten’.

Toch voelt de opstand in De Discipelen wat planmatig. Dat Gieling de verwijten aan zijn eigen adres filmt, neemt je in eerste instantie voor hem in: doordat de regisseur zichzelf niet ontziet, kaart hij zijn (en onze) vooroordelen over daklozen aan. Aan de andere kant past een daklozenkoor dat in opstand komt tegen een regisseur die hen wel eventjes denkt te kunnen regisseren natuurlijk óók netjes in de karikatuur van de dakloze. Vindt niet élke zanger dat hij eigenlijk solist had moeten zijn?

Gieling wil met het vertonen van dit maakproces het clichébeeld van de dakloze bijstellen. Dat lukt maar deels. Want waarom de nogal volvette opera toch zo groots is geworden zoals hij werd, en of het project is geslaagd in de ogen van de zangers, blijft gissen.

Je vraagt je af wat de koorleden van de Straatklinkers van hun verhaal vonden. Soms lijkt het alsof zij het lot van hun personages een beetje als hun eigen lot zijn gaan zien. Oproerkraaier Hans zegt tegen het einde: ‘Het hoopvolle dat ik had gezocht in de opera, dat kan ik niet vinden.’ Marcel: ‘Dat vind je ook niet in een misdaadfilm.’ Dat had-ie trouwens veel liever gemaakt, gewoon een misdaadfilm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden