taalgebruikin goed Nederlands

Een constructie om voor te waken

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

Wie?  Jos. Biemans uit Aarle-Rixtel.

Wanneer?  De krant van 12 augustus.

Wat?  Biemans: ‘Zoals legio andere media kent ook de Volkskrant het verschil niet meer tussen ‘ergens voor zorgen’ en ‘ergens voor waken’. Een voorbeeld in ‘Het eeuwige leven’ over Bert Donia: ‘...moest KK ervoor waken dat het voordeel niet teniet zou worden gedaan door hogere prijzen.’ Niet moet hier weg, omdat anders het tegendeel betoogd wordt van hetgeen bedoeld wordt.’

Heeft de lezer gelijk?  Net als bij eerdere kwesties moet ook hier de taalpurist het helaas afleggen tegen het voortschrijden der tijd (en taal). Een rondgang langs de verschillende taalautoriteiten leert ons dat je de constructie ‘ervoor waken dat’ inmiddels zowel met als zonder ‘niet’ kunt gebruiken, zonder dat daarbij sprake hoeft te zijn van betekenisverschil.

De Taalunie zegt hierover: ‘Ervoor waken dat is standaardtaal in Nederland. Het is een vrij formele en bovendien dubbelzinnige constructie, omdat ze op twee manieren geïnterpreteerd kan worden: ontkennend (‘ervoor zorgen dat niet’) of bevestigend (‘ervoor zorgen dat’).’ Ze heeft voor steeds meer taalgebruikers die laatste betekenis, voegt Onze Taal daaraan toe. ‘Dit maakt het gebruik ervan een beetje ‘gevaarlijk’: de lezer kan de zin anders opvatten dan je bedoelt.’

Kortom, we moeten ervoor waken dat we deze constructie gebruiken in situaties waarin ze voor verwarring zou kunnen zorgen. Bovendien zijn er voldoende alternatieven voorhanden waarbij geen twijfel mogelijk is: ervoor zorgen dat (niet), erop letten dat (niet), voorkomen dat, verhinderen dat, beletten dat...

Dan nog even dit  Om terug te komen op de vraag van drie weken geleden of het niet ‘op vakantie’ maar ‘met vakantie’ zou moeten zijn (conclusie: dat mag tegenwoordig allebei): van meerdere kanten werden wij erop gewezen dat dit in tijden van verzuiling een manier was waarop je de katholiek kon onderscheiden van de protestant. Zoals een van de lezers het verwoordde: ‘Ik ben protestants opgevoed, wij gingen mét vakantie. Als iemand zei dat hij óp vakantie ging, dan wist je meteen dat hij katholiek was.’

Waar dit verschil in voorzetselgebruik nu precies vandaan komt, is niet helemaal duidelijk. Het zou natuurlijk ook gewoon iets geografisch bepaalds kunnen zijn: een nuance in taalgebruik tussen noordelijke en zuidelijke provincies. Ook bovengenoemde lezer betwijfelt of je de verklaring voor het verschil in de religieuze hoek moet zoeken: ‘Bij mijn weten was er in de Bijbel nooit sprake van vakantie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden