Een brok graniet voor vader en zoon Perk

Rond 1875 wees een Nederlander zijn landgenoten de weg naar de Ardennen, en met name naar La Roche. Uit dankbaarheid voor de invasie uit het noorden richtte het Ardenner stadje een monument op voor hem én zijn zoon....

De zon schijnt en met honderden, nee, met duizenden zijn ze op La Roche-en-Ardennes neergestreken. Met de auto, in een kano, op de mountainbike, in een camper, per motor of zelfs te voet. Ze drinken Ciney op de terrassen, ze eten couscous of paella in het Griekse restaurant, ze spelevaren op de rivier, ze spreken de autochtonen in het West-Fries of Limburgs aan en ze beklagen zich wanneer een ober ijs brengt waar hij om een glas is gevraagd.

Valkenburg aan de Ourthe!

En vrijwel niemand van hen weet welke reislustige landgenoot rond 1875 hun voorbode was naar dit 'centrum van een prachtig panorama dat onuitwisbaar in mijn geheugen gegraveerd staat'. Een Van Egeraat avant la lettre, die de weg wees naar de Ardennen, in het bijzonder naar La Roche dat hem een kreet van verrassing ontlokte 'toen ik het voor het eerst eens klaps zag opdoemen, op het oogenblik dat de avond begon te vallen en de betrokken lucht over alles een waas van droefgeestigheid verspreidde'.

Uit dankbaarheid dat deze Nederlander een invasie uit het noorden op gang bracht, richtte het fotogenieke stadje in 1912 een gedenkteken voor hem op. Voor hem én voor zijn zoon. Marie Adrien Perk (1834-1916) was de naam, van beroep Waals predikant, uit liefhebberij reiziger en schrijver van reisverhalen. Zijn jong gestorven zoon heette Jacques (1859-1881). Die raakte in 1879 in La Roche een paar dagen zo zeer van slag door juffrouw Mathilde Thomas dat hij een sonnettencyclus aan haar wijdde die hem (én haar) in de Nederlandse letteren onsterfelijk maakte.

De stèle Perk is een onvergankelijk brok graniet, in de berm van de Avenue du Hadja, met uitzicht over de leistenen daken van La Roche. Aan de wegkant staat in rode letters op de bijna manshoge steen: 'Ik ijl naar mijn geliefde de lustige Ourthe, die mij schaterend opvangt. . . . Jacques Perk homage au poète néerlandais'. De binnenkant brengt via een uitgebreid citaat een eerbetoon aan M.A. Perk, 'à l'auteur de Belgische Ardennen reconnaissance'. De bank die ooit aan het graniet zat vastgeklonken, ligt versplinterd op de grond; er bestaat een foto uit 1912 van vader Perk op die bank.

Zelfs tot in een tweetalig stripverhaal over de rumoerige geschiedenis van La Roche is dominee Perk doorgedrongen. Onder een tekening van de stèle wordt hij betiteld als 'hollandse pastoor'.

En heel af en toe houdt de plaatselijke VVV - eventueel met behulp van het stadsarchief van Dordrecht, de geboorteplaats van Jacques Perk - in de Galerie d'Art, schuin tegenover de Sint-Nikolaaskerk, een mini-expositie over de dichter en 'zijn' Mathilde.

De mountainbikers op de overdadig-groene hellingen van de Deisterberg hebben er geen weet van, net zo min als de kajakkers op de schuimende Ourthe, de rivier die La Roche in een innige omarming houdt. Uit het mini-treintje dat vele keren per zomerse dag door de smalle straten hobbelt, klinken vaderlandse meezingers, en niemand realiseert zich dat ooit Oscar Wilde en Willem Kloos door deze zelfde straatjes slenterden, niet samen, maar wel ieder van hen in het gezelschap van Jacques Perk, in respectievelijk 1879 en 1880.

De enige hoofdstraat van La Roche is destijds door dominee Perk uitvoerig in kaart gebracht. Tussen de eetgelegenheden, souvenirwinkels en terrassen is nog maar weinig te herkennen van die opsomming. Het grijsgetinte stadhuis staat er nog steeds en heeft nog steeds 'niets bijzonders', behalve een bordes. 'Leelijk en wansmakelijk' was in de ogen van Perk sr het interieur van de kerk. Ik kan het beamen noch weerleggen: de kerk is toe aan een opknapbeurt en daarom gesloten. De sombere ruïne die over het stadje waakt, heette bij Perk bouwval: 'Het uitzicht, dat men van daar heeft, is niet veel beteekenend.' Wat in de praktijk best blijkt mee te vallen.

Meestal nam de familie Perk haar intrek in het Hotel des Ardennes ('gaarne beveel ik dit allen aan, die geen te overdreven eischen stellen'). Het nondescripte gebouw op de hoek van de Place du Bronze, met blauw lattenwerk voor de ramen, maakt een wat verlaten indruk ondanks het bordje CPAS. Een hotel is het allang niet meer. Het aan de Ourthe grenzende Hotel du Nord, dat vader Perk verliet toen hij een van de drie eigenaars zijn handen zag wassen boven de die avond te verorberen sla, is getransformeerd in een met vakwerk en Chinees snijwerk beplakt restaurant: La Chine.

Rond en boven La Roche is 250 kilometer wandelingen uitgezet, een web van dalende en klimmende paden dat zowel de kuierende als de ultra-sportieve wandelaar lokt. Perk sr behoorde tot de eerste categorie hoewel hij voor geen enkele afstand terugdeinsde noch voor dwarsliggers als bergbeken en rotsblokken. Voor hem waren de Ardennen 'dat beroemde bergland' met 'heerlijke wouden, romantisch gelegen steden, schilderachtige rotspartijen, lachende valleien en boschrijke rivieroevers' en de hoofdstad was in zijn ogen La Roche.

Voor zoon Jacques werden zij de plek die zijn dichtader in juli 1880 definitief opende dankzij de toevallige ontmoeting in Hotel des Ardennes met de iets oudere Mathilde Thomas. Van die ontmoeting moet Oscar Wilde getuige zijn geweest, eveneens hotelgast en in zijn hoedanigheid van dandy een opvallende verschijning in het stadje.

Volgens biograaf Garmt Stuiveling was het liefde op het eerste gezicht, althans van Perks kant. 'Hij vond haar een verrukkelijke vrouw, teder en trots tegelijk.' Perk zelf zwakte een jaar later in een brief aan vriendin Joanna Blancke die verliefdheid danig af: 'Die juffrouw Mathilde, als alle ''fijntjes'' nog al onbeteekenend, dacht, scheen het, waarlijk dat ik haar wou ''hebben'' en sprak soms heel vriendelijk met het twintigjarig baasje, nog al vreemd voor een verloofde.' Verloofd met graaf De Block, wel te verstaan.

Hoe het ook zij, de Nederlandse letterkunde voer wel bij deze kortstondige omgang. Jacques Perk, al langer op zoek naar een uitlaatklep voor zijn gevoelens, vond die in La Roche. Tot honderd sonnetten groeide zijn Mathilde-cyclus uit, na zijn dood bezorgd door Kloos op een manier die uitgroeide tot een literair schandaal. Maar dat is een ander verhaal.

Eind achttiende eeuw moet La Roche een romantisch plaatsje zijn geweest, zeker voor een gevoelsmens als Jacques Perk. Die sfeer is allang uit het centrum verdreven door de geur van frieten en bier. Maar wie tegen de schemering aan de rand van La Roche de oevers van de Ourthe of de Bronze opzoekt, proeft nog veel van de romantiek van weleer. En die kan zich zelfs voorstellen dat vader Perk schreef dat het hem 'altoos moeite kostte dit aardsche paradijs te verlaten'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden