Een Brit die de tijd ontkent

Iedere hoogleraar natuurkunde en elke wetenschapsjournalist heeft er wel een paar in een la liggen: opstellen van amateurgeleerden die beweren te weten hoe het allemaal zit....

In de aflevering Killing Time van het VPRO-wetenschapsprogramma Noorderlicht ziet de kijker een slungelige Brit iets mompelen over een theorie van alles, terwijl hij van houtjes en waslijn zijn model in elkaar probeert te prutsen. Julian Barbour heet hij, vertaler van Russische literatuur, uit Cambridge, met een bijzonder dubbelleven. Ooit studeerde hij natuurkunde, maar juist om zijn intellectuele vrijheid te behouden, vertikte hij het om aan een universiteit te gaan werken. Dus vertaalt hij voor zijn brood en denkt hij in zijn vrije tijd na over de aard van de tijd.

Volgens Barbour bestaat tijd niet. Althans niet als een grootheid die, wat er ook gebeurt, gewoon voorttikt. Waarvan het tikken als het ware de maat geeft voor de snelheid van veranderingen. Voor hem is tijd vooral een menselijke illusie, die ontstaat in onze geest.

Programmamaker IJsbrand van Veelen haalde Barbour naar Nederland, naar Christiaan Huygens kasteel Hofwijck in Voorburg, en gaf hem een polaroidcamera om zijn bezoek vast te leggen. Een vondst.

De eindeloze stroom foto's vloeit via behendige video-editing over in de interviewfragmenten. Beelden verstarren, worden een snapshot in Barbours hand, terwijl hij spreekt over weer een ander aspect van zijn theorie. Snapshots komen tot leven. Als Barbour het heeft over Einsteins beeld van de tijd die kan verdikken en verdunnen, vertragen en versnellen ook Van Veelens beelden.

Barbours gedachten hebben in principe voor fysici wel iets aantrekkelijks. De moderne natuurkunde heeft immers een levensgroot probleem. Enerzijds behapt de relativiteitstheorie het heelal op de allergrootste schaal, anderzijds beschrijft de quantumtheorie de atomen. Maar tot nog toe blijkt het niet mogelijk om die twee theorieën aan elkaar te knopen.

Dat komt, beweert Barbour, doordat ze verschillende concepten van de tijd hanteren. Alleen afschaffen van de tijd kan tot een synthese leiden. Of er meer natuurkundigen zijn die denken dat dat kan, laat programmamaker Van Veelen niet zien. Dat is de enige makke van Killing Time. De kijker weet een intrigerend halfuur verder nog steeds niet: moet dit weg, of mag het blijven?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.