Brief aan Rena Riffel

Een brief aan Rena Riffel, wier blote borsten de cover van het allereerste Volkskrant Magazine sierden

Rena Riffel. Beeld Rainer Hosch

Halfnaakt en naamloos stond Rena Riffel op de cover van het allereerste Volkskrant Magazine. Twintig jaar later staat ze weer op de cover. Verslaggever John Schoorl bedankt de actrice in onderstaande brief en verhaalt over de gevolgen van die eerste shoot.

Je hebt het nooit geweten, Rena. Maar jouw blote borsten stonden op de allereerste cover van een nieuw fullcolour wekelijks periodiek, Volkskrant Magazine, deze maand twintig jaar geleden gelanceerd. Er diende namelijk een vuistslag te worden uitgedeeld.

Bij het Volkskrant Magazine spraken ze toen over een bijzondere, spannende enscenering, met een sterk provocatief element. Riskant, relevant en functioneel naakt, dat ook nog. Jouw parmantige tieten, zo werd de jou zo vertrouwde professionele zelfgekozen naaktheid intern getypeerd, moesten die vuistslag in het gezicht zijn van de buitenwereld, de lezers dus, en ook wel van de collega’s van de Volkskrant.

Volkskrant Magazine cover september 1999

Je zult ervan opkijken, maar de schrik zat er echt goed in, nadien. 32 jaar nadat Phil Bloom voor het eerst naakt op de Nederlandse televisie te zien was, en 28 jaar nadat Saskia Holleman ontkleed met koe op een PSP-affiche verscheen, was er sprake van regelrechte ophef over een onbekende toplessdanseres, die samen met de in spijkerkleding gehulde filmregisseur Paul Verhoeven op de cover stond, publiek geworden op 4 september 1999, in een oplage van 350.000 exemplaren.

En dat was jij dus, Rena Lynn Riffel, zoals je voluit heet, geboren in het Californische Playa del Rey in 1969. Jij was de covergirl van 1999, zonder dat jouw naam for the record ergens in dit nieuwe wekelijkse periodiek viel terug te lezen. Jouw vrolijke, uitdagende verschijning werd door critici gezien als de personificatie van de nieuwe alles verwoestende leukheid, luchtigheid en lichtheid, waar de Volkskrant in al zijn verraderlijke zijn voor was gevallen. ‘Volkskrant-onwaardig’ was een woord dat je toen veel hoorde, vaak in één zin met de hypothese dat de krant naar Panorama-niveau was afgegleden.

Paul Verhoeven en Rena Riffel Beeld Rainer Hosch

De laatste weken hebben we veel contact gehad, Rena. Ik had je gevonden op Instagram, @Renariffel, waar je jezelf profileert als Beauty Lifestyle Fitness Wellness Content-Creator. Je had dit voorjaar Fox News nog gehaald, omdat je als versgebakken 50-jarige je zelf in heel weinig rood katoen presenteerde, in alle trots. Op je website BeautyMatinee.org deelde je vijf reden waarom je er nog zo fit uitziet: veel water drinken, op tijd slapen, niet te vet eten, veel bewegen, en positief denken. Daar kunnen we mee aan de slag.

Jij wist eigenlijk niet wat je zag, nadat je vorige week per mail de cover van 1999 had ontvangen.. Zo blij, verbaasd en verguld was je. Waar je nog het meest van opkeek was dat de foto in kleur was, en dat je onderbenen visueel waren weggehakt. Je wees me op het bestaan van het boek Showgirls: Portrait of a Film, een verzameling foto’s van vier topfotografen van de gelijknamige film uit 1995, waarin deze ook was terug te zien. En inderdaad op pagina 19 – ik heb het boek nu opengeslagen voor me – sta je daar met Paul Verhoeven, in zwart-wit, net een moment eerder gefotografeerd, maar wel in vol g-string-ornaat, en met beide benen volledig uitgestald.

De desbetreffende foto zelf werd in 1994 gemaakt door de legendarische fotograaf Mary Ellen Mark (1940-2015), met een Linhof-4x5-camera, in de Raleigh Studio aan de Melrose Avenue in Los Angeles, tijdens de opnamen van Showgirls. Mark had de klus gekregen van de MGM-studiobazen, en afdrukken van haar foto’s van de set verschenen behalve in het boek, ook in Entertainment Weekly, Los Angeles Magazine – en dus het Volkskrant Magazine.

Jij was Penny Hope, in de film, en je nam op deze foto een danspose aan die je was aangeleerd door de vermaarde choreograaf en ex-ballerina Marguerite Derricks. In deze rolprent had je een belangrijke (bij)rol als (paal)danseres in de Cheetah-stripclub, zoals deze uitspanning in de film heette. De scène waarin je hoofdrolspeler Elizabeth Berkley bij de paal van haar kleding ontdeed, heeft het verguisde aangezicht van deze erotische exercitie van Verhoeven deels bepaald.

Je hebt altijd een sterke wil gehad, vertelde je, om door te breken in Hollywood. Eigenlijk al op zeer jonge leeftijd stond je in de belangstelling; als gekroonde prinses van de lokale jaarmarkt haalde je de krant, gezeten op een paard. Daarom nam je ook acteer- en danslessen, las je veel scripts, probeerde je fit te blijven, om altijd voorbereid te zijn voor de ene allesbepalende auditie. Ik zag dat je in dit verband in een van je e-mails de Romeinse filosoof Seneca parafraseerde, over dat geluk maakbaar is, en dat je geluksmomenten moet grijpen als ze zich voordoen.

Showgirls was zo’n moment, vond jij, een auditie bij een grote filmstudio, bij een gerenommeerde regisseur, die risico’s durfde te nemen, door vrouwen belangrijke krachtige rollen te geven. Zo’n warme, betrokken man, die je de ruimte geeft om te excelleren. En je was heel dankbaar dat je een bijrol kreeg waarin je zowel je dans- als acteerkwaliteiten kon laten zien. Ook de onderliggende boodschap van de film was belangrijk voor je: het verlangen om je leven om te gooien, het verleden te vergeten, en jezelf opnieuw uit te vinden.

Dat dacht de Volkskrant eigenlijk ook, nu je het zo omschrijft, zichzelf opnieuw uitvinden. Je moet weten, Rena, het was niet niks dat er een Volkskrant Magazine kwam, in 1999. Ik ben de afgelopen tijd bij de makers van toen en hun superieuren op de koffie geweest, en ze hebben me haarfijn uitgelegd hoe het zo is gekomen. Het was een stuitbevalling – zo werd het eerste Volkskrant Magazine genoemd. Het ging niet vanzelf, kan je hieruit opmaken, de geboorte ging met horten en stoten. Overigens hoor ik net dat Paul Verhoeven deze cover ook nooit in het echt heeft gezien, toentertijd had men volgens hem niet de beleefdheid kunnen opbrengen om een exemplaar naar de regisseur te sturen.

De hoofdrolspelers van toen weten zich de cover allemaal nog haarfijn te herinneren: het vormde een voorafschaduwing van de val van de tweekoppige redactionele leiding van het Volkskrant Magazine, hetgeen meer dan een half jaar later zou gebeuren. De vuistslag keerde zich om, kun je zeggen, keihard in het eigen gelaat van de makers.

De eerste redactiechef Wim de Jong met de eerste cover. Beeld Theo Audenaerd

Kijk, normaal gesproken doet een verslaggever als ik niet aan een inside job als deze, een reconstructie van de cover van 1999. Als je onderwerpkeuze niet verder gaat dan de eigen burelen, dan wordt journalistiek een boemerang die je – terecht – hard voor je kanis krijgt. Edoch, alle betrokkenen werken niet meer voor de Volkskrant, en je kunt de reuring van toen met gezond verstand corneren als een gevalletje Veranderende Tijdgeest.

Wat toen niet kon, maar toch werd gedaan, kan nu echt niet meer. Zo werkt de tijdgeest, ongeschreven regels van het alledaagse.

Je moet weten, Rena, anderhalf jaar lang was er nagedacht over het Volkskrant Magazine. De krant was zo mannelijk en belegen geworden, dat vrouwen en jongeren dreigden af te haken, die moesten opnieuw tot lezen worden verleid met een eigentijds glimmende verpakking. Het nieuws diende anders gepresenteerd te worden, toegankelijker, in kleur, betere fotografie en losser geschreven – een los magazine, vast bij de zaterdagkrant.

De koffer werd gepakt om op verschillende plekken in Europa te aanschouwen hoe andere grote kranten het deden, zo’n blaadje maken. De hand werd geschud van de hoofdredacteuren van onder meer The Times, La Repubblica, Süddeutsche Zeitung en Le Figaro. Met een batterij potentiële adverteerders in het luxere segment werd naar Londen getrokken om de musical Chicago te bekijken, en om in de chique hotellobby banden voor het publicitaire leven te smeden.

Niet op de krant in de Wibautstraat, maar aan de Herengracht in Amsterdam kwam de redactie van het magazine te zitten. Ook in fysieke zin moest duidelijk zijn dat hier iets werd gebrouwen dat buiten de menukaart van de klassieke Volkskrant zou worden geserveerd. In het grachtenpand werd nagedacht over dat eerste nummer; geen reportages over kastelen in het buitenland, dat stond vast, en zeker geen aangeklede verhalen over het Haagse politieke circuit. Het Volkskrant Magazine moest een signalement zijn van hoe het leven ervoor stond, hoorde ik een maker zeggen.

Toenmalig fotoredacteur Theo Audenaerd Beeld Theo Audenaerd
Toenmalig eindverantwoordelijke Paul Brill. Beeld Theo Audenaerd

Hoe jij, Rena, opeens op de cover van 1999 bent gefietst, is een curieuze aaneenschakeling van toevalligheden. Ik zal ze hier eens op een rijtje zetten. Als je groot wilt denken, dan moet je de wereld groter laten zijn dan Nederland. Bovendien moet je tegenover de harde actualiteit een droomwereld laten zien. En waar wordt de universele verbeelding wereldwijd uitgerold? Juist, in Hollywood, waar de niet-religieuze verheerlijking van de mens industrieel wordt vormgegeven. Nederlanders die hier een prominente rol hadden, dienden daarom te worden geprofileerd: Paul Verhoeven, regisseur, en Jan de Bont, regisseur en cameraman. Om het extraordinaire karakter van deze onderneming te onderschrijven, werd acteur Thom Hoffman met de verslaggever meegestuurd om de fotografie te verzorgen, gedreven vanuit zijn eigen kunstzinnige fotobeleving.

Jij zat in 1999 ook niet stil, maar was niet in de buurt van Paul Verhoeven, in de tijd van de reportage. Je speelde de (bij)rol van Tiffany in een film over een amateur-pornograaf die een echte pornofilm mag maken, maar zich daarna afkeert van de pornografie, vanwege het subiet ontdekte moreel verval in die porno-industrie. Regisseur David Lynch wilde je hebben voor de film Lost Highway, maar die rol wees je af. Je was even klaar met naaktrollen, en gelukkig vroeg hij je weer, voor Mulholland Drive, in 2001. Voorts nog noemenswaardig is Showgirls 2: Penny’s from Heaven, die jij als regisseur, producer, actrice en schrijver in 2011 voor je rekening nam.

Wat ook pretty cool was, en toch zeker zeer rock-’n-roll, was dat jij model stond voor de frêle, gewapende damesschaduw op de hoes van het debuut van rockband Velvet Revolver, waarin gasten uit de bands Guns N’ Roses en The Stone Pilots elkaar hadden gevonden.

In het grachtenpand van het Volkskrant Magazine keken ze elkaar geschrokken aan: de foto’s waarmee Thom Hoffman was teruggekeerd uit Los Angeles, lieten allesbehalve de kleurrijke zonovergoten scènes zien uit de droomfabriek. Zwart-wit, grof, edgy, vage contouren, allesbehalve glamoureus was wat er lag uitgestald op een grote tafel.

Met Paul Verhoeven op de set van Showgirls 2. Beeld Rena Riffel privé-album
Rena Riffel in Showgirls 2.

Er was geen pakkend, helder beeld, er was geen coverfoto, luidde de conclusie, Hoffman had niet geleverd. Wat moesten ze nu? Zoeken, dus, en wel in noodtempo. Bij alle fotoagentschappen werd de vraag uitgezet, en er kwamen ladingen dia’s binnen. En toen was jij daar opeens, Rena, binnengekomen via foto-agency ABC. Dit was ’m, dacht de fotoredacteur. Een geschenk uit de hemel! Brutaal! Scabreus! Een lekkere twist! In deze foto zat alles, ja inclusief dus die parmantige tieten. Dat de foto in 1994 was geschoten, maakte niet uit, de kracht van het beeld was tijdloos en universeel, het was de foto die ze nodig hadden.

Dat jij het was, tegenover Paul Verhoeven, dat wist niemand. Er was een foto, aangedragen vanuit de fotoredactie, en nu lag jij daar op tafel in het grachtenpand als de dragende foto van de vernieuwingsdrang van de Volkskrant, halfnaakt en zonder naam.

Wat die (half)naaktheid in dit geval betreft, daar wil je over zeggen dat je je beschermd voelde door Verhoeven. Overtuigd ook, doordat hij zich focuste op de techniek van het filmmaken, op het vertellen van een verhaal over een subcultuur waarin danseressen op proberen te klimmen in Las Vegas. Omdat er zo veel naakt zat in de film, deed je ook tussen de scènes geen badjas meer aan, anders moest telkens opnieuw het lichaam bepoederd worden, dat hield alleen maar op.

Rena Riffel op het Cinevegas Filmfestival in 2005 in Las Vegas. Beeld WireImage

Je had totaal niet het idee dat dit iets met seksualiteit te maken had, zeg je. Vijf maanden hadden jullie geoefend op de choreografie, en het moest gewoon in een noodtempo uitgevoerd worden. Dat je naakt was, had je niet eens in de gaten.

Deze foto noemde jij een impromptu, een spontane aangelegenheid, tussen twee scènes door gemaakt, en Mary Ellen Mark schoot een complete reeks van jullie twee.

Kunnen we dit wel maken? Was de vraag binnen de hoofdredactie van de Volkskrant, voorafgaand aan de lancering van het nieuwe magazine. Gaat dit niet wat te ver? Past dit wel binnen de Volkskrant. Een dummy werd voorgelegd aan proeflezers die als het ware de doelgroep vormen van het Volkskrant Magazine. Ja het kan, die cover, nee het kan niet, er ontstond een gemengd beeld.

Beeld Rainer Hosch

Jou hebben ze niks gevraagd, Rena, en Paul evenmin, maar op de avond voordat honderdduizenden lezers deze cover zouden aanschouwen, was er een feest in de Westergasfabriek in Amsterdam, de presentatie van het Volkskrant Magazine. Manshoog was je daar te zien, op wat een feestje moest zijn. Maar een feest was het allerminst, want er klonk gemor aan de bar, de makers werden verguisd, en – je geloof het niet – men weigerde ze de hand te schudden. Zelfs de hoofdredacteur wekte niet de indruk dat jouw naaktheid voor hem de ideale kickstart was in weekbladland.

De maandag erop, bij de wekelijkse nabespreking van de Volkskrant, viel op luide toon het woord ‘seksistisch’; de halfnaakte vrouw in een onderdanige rol jegens de machtige man, de regisseur van de film. En het was niet alleen die cover, er deugde niets aan dat Volkskrant Magazine. Veel te licht! Waar haal je het vandaan. Lezers stuurden boze brieven aan de krant. Gruwelijk, was het woord dat de gevreesde columnist Jan Blokker gebruikte. Blote vrouwen in een krant, als de Volkskrant. Was er dan niks anders dat ze konden bedenken, voor dat geïllustreerde blaadje?

Niemand sprak over jouw weloverwogen professionele danspose, Rena. En seksistisch? Jij durft nu zelf te zeggen dat de film Showgirls feitelijk een feministisch verhaal vertelde, als voorloper van de #MeToo-beweging. Want het was echt een film met veel politieke, sociale en discriminatoire thema’s, aangezien de hoofdrolspeelster wraak nam voor het feit dat zij, en de andere danseressen, als shit werden behandeld. Er was niks seksistisch, of controversieels aan – en dat vind jij nog steeds. Het is een krachtig beeld, zeg jij, en het vertegenwoordigt de betrokkenheid en het vertrouwen waarmee toentertijd die film werd gemaakt. Een voortreffelijke keuze was het geweest, twintig jaar geleden, om deze kiek op de cover van 4 september 1999 te zetten, vind jij als covergirl van 1999.

Ik zal je vertellen: het kwam niet meer goed met de chefs van dat Volkskrant Magazine, op de interne boksbal waren hun gezichten getekend. Wat ze ook bedachten, daarna, en hoe aangekleed en bedekt iedereen voortaan op de cover stond, zelfs de politieke reportage kreeg weer een plek. De chefs hadden het idee gehad dat ze als Hansje Brinker met hun vinger in de dijk hadden gestaan, overal stroomde het ongenoegen, intern en extern, er was geen redden meer aan. Ze kregen te horen dat ze iets anders moesten gaan doen.

Maar dat was toen! Jij wilt het veel liever hebben over die geweldige dag die je hebt gehad op 4 september 2019. Ja, precies twintig jaar nadat Paul en jij op de cover stonden, is er een remake gemaakt van die foto, in het huis van Paul Verhoeven in Los Angeles. De foto’s werden gemaakt door Rainer Hosch om 11 uur in de ochtend. Het was episch, vertelde je. Of eigenlijk de overtreffende trap van episch. Je bent dankbaar dat je dit mocht meemaken, a true gift. Weer werd je duidelijk wat een enorme impact Paul op jouw loopbaan heeft gehad, en wat een prachtig mens hij is.

De remake van de allereerste cover van het Volkskrant Magazine. Beeld Rainer Hosch

Het is nu twintig jaar later, een raar idee is dat, opeens sta je weer met Paul Verhoeven op de cover van het Volkskrant Magazine. Jij zit inmiddels voltijds op een businessopleiding, met de bedoeling om in de e-commerce terecht te komen, liefst in de filantropische wereld. Je hebt geen kinderen, maar wel een vriend met wie je graag wandelt en naar de sportschool gaat. Ik zal je vertellen dat de hoofdredacteur van toen, Pieter Broertjes, al wat jaren burgemeester van Hilversum is. Paul Brill, toen vanuit de hoofdredactie begaan met de leiding van het magazine, is met pensioen en werkt voor Het Parool als columnist. Fotoredacteur Theo Audenaerd is ook met pensioen, maar is nog rete-actief in de fotografie.

Wim de Jong, de gewezen redactiechef van het Volkskrant Magazine, vertelde me dat hij bezig is met het samenstellen van een expositie in Kunsthal Rotterdam uit zijn schitterende verzameling blootfotografie uit huis, tuin en keuken, Doe het dan voor mij. En echt waar: bij elke foto die hij kiest, kom jij weer even voorbij, Rena, en stelt hij zich de vraag, O jee, deze zal toch niet seksistisch zijn?

Ik wil je bedanken, Rena, voor alle tijd en moeite. En jij wilt ten slotte nogmaals zeggen hoe je trots je bent dat je op de cover stond van 1999, met een prachtige foto. Maar je bent heel erg blij dat je op de nieuwe coverfoto niet naakt bent.

Interview met Paul Verhoeven (81): ‘Als ik hard aan het werk ben, denk ik niet aan de dood’ 
 We spraken regisseur Paul Verhoeven (81) in Hollywood. Rustig aan? Welnee. Verhoeven leeft, eet, drinkt en droomt van ­filmmaken. ‘Met pensioen gaan? En dan wat?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden