Een boek moet niet gemaakt maar ontdekt worden

Het is onderzocht: één miljoen Nederlanders nemen met enige regelmaat de pen ter hand of slaan de hand aan het toetsenbord....

Ed Schilders

Een van de vele adviezen uit Frey's boek: 'Voordat je bovenaan eenmaagdelijk stuk papier Hoofdstuk I' begint te typen, doe je er beter aanom voor elk van je personages je huiswerk goed te doen.'

Klinkt redelijk, maar vergelijk dat met wat Marcel Möring zegt in VanDantzigs boek: 'Als hij (de schrijver) van tevoren alles vastlegt, heefthij niet de ruimte om af te dwalen, om te ontdekken dat het boek misschienwel een heel andere kant op gaat. Een boek moet vooral niet gemaakt worden,een boek moet ontdekt worden.'

Hoe nu? Joost Zwagerman weet raad. Voor wat zijn debuut zou worden,maakte hij een heuse 'routeplanner', zoals hij het noemt, maar 'als je dieroute schrijvend gaat invullen, dan wijk je daar ook meteen weer van af'.

Wie nu nog de hoop heeft dat er één recept is voor het schrijven vaneen roman, verdomd goed of niet, mag ik de woorden van Louis Couperus inherinnering roepen: 'Hoe wordt een roman nu geschreven?? Zeker, op honderdverschillende wijzen.'

Of een boek over succesvolle debuten, van Kees van Beijnum en RenateDorrestein (zeven boeken geschreven voordat het eerste werd uitgegeven) totAdriaan van Dis en Marcel Möring, enige zelfhulp kan bieden, lijkt me zeeronwaarschijnlijk. De harde kern van die één miljoen zou dan toch minstensóók In de schaduw van de Parnassus moeten lezen, waarin Joris vanCasteren over uitstekende dichtersdebuten heeft geschreven, die gevolgdwerden door stilte en door afkeer van het literaire métier. Maaronderhoudend, zoals een geslaagd praatprogramma met dertien schrijversonderhoudend kan zijn, is Ik wil schrijver worden zeker. 'Het is ook eenleven dat je veel geluk bezorgt', zegt Connie Palmen. Let op dat woordje'ook'; daar hadden accenten op mogen staan.

Zo schrijf je een verdomd goede roman is een schoolvoorbeeld van deAmerikaanse aanpak: niet alles maar wel veel is te leren. Frey onderbouwtzijn leerstof zonder mededogen voor eerstejaarstalent met voorbeelden uithet werk van promovendi summa cum laude als Nabokov, Flaubert, Dickens enHemingway. Karakter, plot, opening, premisse, perspectief, conflict,verwachting, je kunt het niet bedenken of je moet er tentamen in doen. Ikbedoel dat niet ontmoedigend. Je moet er hard voor werken, zoveel isduidelijk. Wie deze leergang liever met minder huiswerk wil doorlopen, kanprima terecht bij Het geheim van de schrijver van Renate Dorrestein. Hetis gebaseerd op haar ervaringen als docent creative writing aan eenAmerikaanse universiteit. In haar klasje zaten, zoals ze zelf schrijft overde gedrevenheid van haar eerstejaars, de 'García Márquez vanNoord-Amerika', de 'tweede Dostojevski', en de 'Hemingway van de jarentachtig' naast elkaar te blokken. Goed, die zijn ondertussen nog nietopgestaan, maar op schrijfles gaan, kan toch voordelen hebben. Al was hetmaar zoals in het geval van Marcel Möring, die een 'workshop schrijven'deed bij Oek de Jong. Die na de eerste les zegt: 'Jij moet gewoon een boekschrijven.'

Is een roman schrijven dan als het timmeren van een Keuls kabinet? Nee.In Ik wil schrijver worden staan daar mooie uitspraken over. Connie Palmen:'Boeken komen uit de hemel vallen.' A.F.Th. van der Heijden: 'Ze zijn doorGod geschreven.' Couperus benoemde het een eeuw geleden al, in zijnworkshop Hoe een roman geschreven wordt, als 'den dwang van Iets, datsterker is dan hij en hem voort stuwt volgens geheime, mystieke wetten.'

Ed Schilders

Emmy van Dantzig: Ik wil schrijver wordenConserve120 pagina's 16,95ISBN 90 5429 206 7Conserve120 pagina's 16,95 ISBN 90 5429 206 7

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden