Een begraafplaats voor de levenden Architectenpaar ontwerpt leegte, geen bebouwing

Een begraafplaats bij nacht. Lage, grommende contrabas-tonen, schelle dwarsfluitklanken en galmende klokken zenden rillingen door ledematen en doen vermoeden dat de doden ieder moment zullen herrijzen om de late kerkhof-bezoeker mee te sleuren in een danse macabre....

Graven zijn er echter nog niet te bekennen op de begraafplaats waar vrijdag die onheilspellende concertklanken klinken. Bovendien voorkomt de kleurrijke paraplu-zee van de ongeveer driehonderd op deze regenachtige avond toegestroomde Kortrijkers dat je je echt angstig voelt.

Ook wanneer de eerste doden begraven zijn, zal de door de Italiaanse stedebouwkundigen Bernardo Secchi en Paola Vigano ontworpen laatste rustplaats niet aan het klassieke beeld voldoen. Hun begraafplaats biedt geen bonte verzameling van grijze en marmeren grafstenen.

De enige keuze die de nabestaanden hier hebben, is die van het materiaal: metaal, hout of harde kalksteen en de vorm: kubus, halve kubus, of tegel. De maten staan vast: 60 bij 60 centimeter. Evenmin zijn er donkere, geheimzinnige hoekjes, overwoekerde graven, houten bankjes en bloemperken. De begraafplaats op een heuvel aan de buitenranden van Kortrijk is vooral open, strak en eenvoudig.

Bij aankomst bovenaan de heuvel ziet de bezoeker beneden zich een eindeloos lijkende serie ommuurde terrassen die zich, begroeid met gras, uitstrekken totdat zij uiteindelijk naadloos overgaan in een daarachter liggend graslandschap. Secchi en Vigano willen vooral het golvende karakter van het Vlaamse landschap laten zien en die opzet is gelukt. 'De begraafplaats fungeert als gids om het landschap eromheen te zien', aldus Vigano.

Het was dat landschap dat de Italiaanse architecten bij de eerste kennismaking met Kortrijk, vanuit een helikopter, trof. Tien jaar geleden wonnen zij een ontwerpwedstrijd voor een researchpark in het zuiden van Kortrijk en sindsdien zijn zij zo'n beetje de huisarchitecten van Kortrijk.

Sechi en Vigano maakten een algemeen stadsplan, waarin de oude stad, de nieuwe stad en de randgebieden aandacht kregen en adviseerden vooral langs de Noord-Zuidas open publieke plekken aan te leggen.

Secchi en Vigano ontwerpen vooral leegte en geen bebouwing. Het bewust toekennen van lege, publieke ruimtes zien zij als kenmerk voor de moderne stad. Het architectenpaar vindt het belangrijk dat die ruimtes zich voor verschillende functies lenen.

Paola Vigano vertelt glunderend van een Kortrijkse vrouw die, wanneer zij gestresst is, tot rust komt op de begraafplaats. Ze eet er tussen de middag haar boterhammen op. 'Dat is het soort zaken waar we hem voor ontworpen hebben. Ons ontwerp is voor de levenden, niet voor de doden. We zien het als een landschapspark, waar mensen kunnen zitten, wandelen- wat ze willen.'

Een jaar geleden was de begraafplaats klaar. De geplande uitbundige opening werd echter afgeblazen wegens ziekte van een deelnemend kunstenaar. De voor toen geplande festiviteiten zijn nu vervangen door een wat soberder programma, ontworpen door dirigent/pianist Koen Kessels. Onheilspellende klanken van contrabas, cello, dwarsfluit, pauk, gong en een woeste zeebranding dragen een memento mori-boodschap uit, waarin geen plaats is voor jolijt.

Net als de begraafplaats in Kortrijk zelf is de opening in complete harmonie met haar omgeving. Het patroon van de schijnbaar willekeurig op de terrassen aangebrachte witte lampen gaat over in dat van de verderop gelegen stadsverlichting. Vigano vindt het prachtig: 'Het is juist de sereniteit van deze opening, en van de Vlamingen in het algemeen, die mij zo aanspreekt.'

Dankzij die sereniteit mist de opening nu wel de - vooraf beloofde - climax. Wellicht hadden de door de weersomstandigheden niet opgelaten heliumbalonnen die moeten brengen, of de vuren die vanavond grotendeels ontbreken. Nu ligt de climax vooral bij de na afloop geserveerde warme rozemarijnthee, die na een paar uur natregenen erg welkom is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden