Recensie Strips

Een beetje jammer is het wel dat Matena Carmiggelt's gezicht schematisch weergeeft (drie sterren)

Simon Carmiggelt duikt in twee varianten op in de strip die Dick Matena heeft gemaakt van zijn Kronkels.

Weet de millennial wel wie Simon Carmiggelt (1913-1987) was? Onder het pseudoniem Kronkel publiceerde hij bijna veertig jaar lang droefgeestige cursiefjes in Het Parool en werd daarvoor bekroond met de Constantijn Huygens-prijs en de P.C. Hooft-prijs. Dat zegt iets over zijn unieke positie in de letteren: je schrijft bescheiden stukjes over dingen die uit het leven gegrepen zijn en je eindigt als Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Op televisie mocht Carmiggelt honderden van zijn eigen columns voorlezen, waardoor heel Nederland zijn karakteristieke kop kende: bril, kuif, gerimpeld voorhoofd en een oogopslag vol meewarige melancholie. Dat gezicht, ooit landelijk bekend, is nu tientallen keren te zien in het boek S. Carmiggelt  Kronkels in beeld gebracht door Dick Matena.

Het visualiseren van literatuur is Matena’s handelsmerk geworden, sinds hij in vier stemmige delen De avonden van Gerard Reve interpreteerde. Dat was in 2003. Hierop volgden beeldbewerkingen van Jan Wolkers, Willem Elsschot en Theo Thijssen, maar Matena’s letterkundige belangstelling is al veel ouder. Eind jaren tachtig tekende hij biografische strips over onder anderen Edgar Allan Poe en Ernest Hemingway, en ook de avonturen van Pietje Bell en Dik Trom kwamen onder zijn pen tot leven.

In zijn literaire verstrippingen heeft Matena (1943) de gewoonte om de hoofden van Reve, Wolkers, Elsschot frequent in beeld te brengen: de auteurs kijken als het ware mee naar de gedaanteverwisseling van hun schrijfsels. In de nu verschenen bundel Kronkels is dat niet anders. Carmiggelt duikt regelmatig op, en wel in twee varianten. Er is de vrolijke, karikaturale versie in een verhaal als ‘Amsterdam’ en een wat saaiere, ambtenaarlijke in bijvoorbeeld ‘Pauze’. In beide gevallen geeft Matena de gezichten tamelijk schematisch weer, wat begrijpelijk is als je je realiseert dat de auteur in kwestie alleen al op het omslag zes keer wordt afgebeeld. Maar een beetje jammer is het wel. Er is in de jaren tachtig een elpee uitgebracht waarop Ko van Dijk verhalen van Carmiggelt voorleest. Kronkelgroeven heet die plaat met een aardige woordspeling, want op de hoes zijn de wallen en rimpels prominent aanwezig.

Matena is bepaald niet de eerste die Carmiggelt heeft getekend. Kunstenaar Paul Citroen vereeuwigde hem in 1997 voor zijn reeks ‘Schrijversportretten’. Een paar jaar later was het de beurt aan Peter Vos, wiens weergave van Carmiggelt op de covers van Mag ’t een ietsje meer zijn? en Trio voor één hand terechtkwam. Maar kampioen van de Carmiggelt-tekenaars was Peter van Straaten. Hij heeft de schrijver vaak getekend, met rake krassen om het gegroefde gelaat te treffen. Van Straaten leverde illustraties voor onder meer het Boekenweekgeschenk Mooi kado en voor de bundel Het literaire leven, waarop je niet alleen Carmiggelt ziet afgebeeld, maar ook Van Straaten zelf, samen achter een boekenkraampje onder een boom gezeten.

Lijken of niet lijken, dat is de vraag. Van Carmiggelt verscheen in 1989 postuum het boek Zelfportret in stukjes, waarin vijftig nooit eerder gepubliceerde Kronkels waren samengebracht. Het laatste stukje heet ‘Herkennen’ en speelt zich af op een stadsplantsoentje. Carmiggelt leest de krant tot er een bejaarde man naast hem komt zitten, die zegt: ‘Weet je op wie jij lijkt? [...] Simon Miggelt – dáár lijk je op.’

‘Ik hoor het wel meer’, antwoordde ik.

‘Je lijkt erop, maar je bent het niet’, zei hij. ‘Je stem is anders. En je neus. Maar je hebt er flauwtjes iets van weg.’

S. Carmiggelt: Kronkels in beeld gebracht door Dick MatenaDe Arbeiderspers; 184 pagina’s; € 25.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden