ProfielNatasja Kensmil

Een atelier als een isolatiecel, om je af te sluiten voor de chaos

De Johannes Vermeer Prijs 2021, de staatsprijs voor de kunsten gaat naar Natasja Kensmil (47). In haar werk poogt ze verbanden te leggen tussen heden én verleden, want: ‘het verleden voedt het heden, vormt het, en is er voortdurend mee in onderhandeling.’

Natasja Kensmil in haar atelier Beeld Cuny Janssen
Natasja Kensmil in haar atelierBeeld Cuny Janssen

In het Koninklijk Paleis in Amsterdam hangt tijdelijk een dubbelportret van Ferdinand II en Isabella I, het Spaanse vorstenpaar uit de 15de eeuw. Ze zien er grauw en uitgeteerd uit, eerder dood dan levend. Met haar spookachtige doek wilde Natasja Kensmil bepaald niet hun hielen likken. Onder de heerschappij van het katholieke koppel werd in Spanje immers de religieuze haat aangewakkerd tegen joden en moslims.

Historische thema's

Veel mensen vinden haar schilderijen gruwelijk, wreed, op het morbide af. ‘Maar als ik op straat loop, zie ik niet anders dan dat. Chaos’, zegt Natasja Kensmil daar zelf over in een recente documentaire in de reeks Hollandse Meesters in de 21ste eeuw. Haar werk is doordrenkt met historische thema’s, want ze is ervan overtuigd dat het verleden van groot belang is voor het heden. ‘Het voedt het, het vormt het, het is er voortdurend mee in onderhandeling.’

Woensdag werd de Johannes Vermeer Prijs 2021 aan haar toegekend. De Nederlandse staatsprijs voor de kunsten wordt sind 2009 uitgereikt aan in Nederland werkende kunstenaars uit alle disciplines. Vorig jaar won fotograaf Rineke Dijkstra; eerdere laureaten zijn onder andere regisseur Ivo van Hove, violist Janine Jansen, schilder Marlene Dumas en architect Rem Koolhaas.

Natasja Kensmil, ‘The Monument of Regents’ (2019), negen schilderijen van elk 100 x 80 cm. Beeld Collectie Amsterdam Museum
Natasja Kensmil, ‘The Monument of Regents’ (2019), negen schilderijen van elk 100 x 80 cm.Beeld Collectie Amsterdam Museum

‘Helend, opbouwend en kritisch tegelijkertijd’, zo noemt de jury onder leiding van Andrée van Es het werk van Natasja Kensmil. ‘Ze weet op haar eigen manier een verbinding te leggen tussen erfgoed en actualiteit, en maakt deze op indringende wijze zichtbaar op doek en papier.’ De jury waardeert het dat Kensmil niet ‘bekladt, weghaalt en negeert, maar juist vervormt’. Het prijzengeld – 100 duizend euro – is bedoeld voor een speciaal project binnen haar werkterrein.

Schwarzkopf

Kensmil (Amsterdam, 1973) studeerde aan de Gerrit Rietveld Academie en bij De Ateliers in Amsterdam. Ze exposeerde in binnen- en buitenland en won verschillende prijzen, waaronder in 1998 de Koninklijke Subsidie voor Schilderkunst (nu Koninklijke Prijs). Daar toonde ze, eveneens in het Paleis op de Dam, zes afgehouwen hoofden van zwarte vrouwen, met 17de-eeuwse kragen van wit kant en opengesperde gezichten. De titel - Schwarzkopf - valt te lezen als een scheldwoord, maar verwijst ook naar het Duitse shampoomerk.

Macht en onmacht, het aardse en het spirituele, opoffering en geweld zijn nooit ver weg in de monumentale doeken. ‘Ze voelt de noodzaak van het schilderen, ze vereenzelvigt zich helemaal met haar onderwerpen’, zegt Zsa-Zsa Eyck van galerie Andriesse-Eyck, die de schilderijen van Kensmil verkoopt. ‘Ze vertelt haar verhalen ook met haar schildertechniek. In die hele dikke textuur, de verfdruipers, voel je het verhaal, de ellende. Soms laat ze hele stukken van het doek juist onbeschilderd om te wijzen op aspecten die in de officiële geschiedschrijving worden verzwegen.’

Werk van Natasja Kensmil gecombineerd met groepsportretten uit de 17de eeuw, in de Museum Amsterdam-vleugel van de Hermitage. Beeld Amsterdam Museum
Werk van Natasja Kensmil gecombineerd met groepsportretten uit de 17de eeuw, in de Museum Amsterdam-vleugel van de Hermitage.Beeld Amsterdam Museum

Ze moet zich ‘geshockeerd’ voelen door wat er gebeurt - in de samenleving of in haar privéleven. Zo maakte ze een reeks schilderijen gebaseerd op de post mortemfotografie - afbeeldingen van jonggestorven kinderen. Ze dacht dat het een verdwenen genre was uit victoriaanse tijden, tot haar zoontje van drie maanden ernstig ziek werd en op de grens van leven en dood balanceerde. Een verpleegkundige vroeg of ze eventueel een postmortemfoto van hem zou willen hebben.

Atelier als een isolatiecel

Haar atelier hangt vol met beeldmateriaal dat als inspiratie dient, vooral harde, expliciete foto’s en reproducties. Haar atelier is een ‘isolatiecel’ waar ze zich kan afsluiten voor de chaos, waar ze verbanden kan leggen tussen alle gebeurtenissen - uit heden én verleden - die haar bezig houden.

Als ze aan een schilderij werkt, draait ze het aan het eind van de dag om. Ze wil er de volgende dag niet direct mee worden geconfronteerd. Het opnieuw kijken is volgens haar een ‘kritisch moment’. ‘Wat vind ik ervan, is het wel goed genoeg, of gepruts? Het is altijd moeilijk om te beslissen wanneer een werk af is. Ik moet me als het ware geshockeerd voelen om te kunnen zeggen: ja, dit is het. Nu staat het schilderij zo op zichzelf dat het mij niet meer nodig heeft.’

3x exposities met Natasja Kensmil

Bij Kunsthal KADE in Amersfoort komt de overzichtstentoonstelling ‘A Poison Tree’. De titel verwijst naar een gedicht van William Blake, over gevoelens van boosheid die de vorm krijgen van een boom met een prachtige, maar giftige appel. (25 september t/m 9 januari)

De Amsterdam Museum-vleugel van de Hermitage in Amsterdam combineert schilderijen van Natasja Kensmil te midden van de permanente presentatie ‘Groepsportretten van de 17de eeuw’. (t/m 2 januari)

Vanwege van het 150-jarig jubileum van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst is in het Koninklijk Paleis in Amsterdam de tentoonstelling Grensverkenners te zien.Van Natasja Kensmil hangt in de burgemeesterskamer het portret van Ferdinand II en Isabella I. (t/m 3 oktober)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden