Taalgebruik In goed Nederlands

Een aantal is of een aantal zijn: hoe zit het ookalweer?

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

Wie

Ine Smeets uit Palemig (Heerlen).

Wanneer

De krant van 16 maart, voorpagina.

Wat

Smeets: ‘In het stukje van Paulien Cornelisse staan naar mijn idee twee taalfouten. Volgens mij hoort na het woord ‘paar’ een enkelvoudig werkwoord te staan. Dus in plaats van ‘een paar jongeren zijn’, ‘een paar jongeren is’.’ 

Heeft de lezer gelijk?

Het is geregeld binnenvallende post: lezers die struikelen over ‘een aantal’ of ‘een paar’ in combinatie met een persoonsvorm in meervoud. Dat dat laatste niet correct is, blijkt een wijdverbreid misverstand.  We leggen het met plezier nog een keer uit, aan de hand van twee voorbeeldzinnen. Het aantal leerlingen is gedaald en Een aantal fietsers reden door rood.

In de eerste zin zou een persoonsvorm in het meervoud inderdaad niet correct zijn. In de tweede zin is het meervoud geen probleem. Het verschil zit hem in het lidwoord. Of, zoals de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS) schrijft: ‘Staat bij een substantief een bepaalde determinator, dan is alleen dat enkelvoudige substantief op te vatten als de kern van de naamwoordelijke constituent.’ Oftewel: in de eerste zin ligt de nadruk ondubbelzinnig op het aantal en kan de persoonsvorm alleen enkelvoud zijn, in de tweede zin kunnen ook de fietsers de kern vormen. Daarom is in de tweede zin zowel enkelvoud als meervoud mogelijk, afhankelijk van wat je wilt benadrukken. Door in de eerste zin het te gebruiken, maak je al duidelijk dat je aantal wilt benadrukken en dan móét je dus enkelvoud gebruiken. 

In de zinnen waarop lezer Ine Smeets stuitte, schreef Paulien Cornelisse een paar, en dus weet alleen zij of de persoonsvorm in het enkelvoud of meervoud moet. Ze koos voor meervoud, waaruit wij, lezers, kunnen concluderen dat het woord  jongeren hier de ‘kern van de naamwoordelijke constituent’ vormt.

Handig om te weten

Bovenstaande geldt voor alle ‘constituenten met een meervoudig substantief dat voorafgegaan wordt door een enkelvoudig substantief'. Oftewel constructies als een massa mensen, een drietal vogels, een handjevol voorbeelden, dit soort problemen. Maar het Nederlands zou het Nederlands niet zijn zonder uitzonderingen. Want een kudde schapen kan dan weer alleen met enkelvoud. Waarom? Omdat drietal, dit soort of een handjevol woorden zijn ‘waarvan de eigen betekenis afgezwakt is en die praktisch fungeren als een onbepaald hoofdtelwoord’. En kudde is níét zo'n woord, evenmin als onder meer menigte, rij en verzameling.  

En tot slot de disclaimer

Over dat verschil tussen zeg maar aantal en kudde nog één keer de ANS: ‘Al is de grens tussen beide categorieën niet scherp te trekken.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden