Review

Eelco van der Lingen creëert eigen feest met licht

Zoals bij elk geslaagd feestje sta je na Lekker Licht met ruis in je oren en lichtvlekken op je netvlies bij de garderobe. Geen plichtmatige opdreun-sessie van wat licht kunsthistorisch kan betekenen. Curator Eelco van der Lingen heeft een heel eigen feest gemaakt.

Te zien op Lekker Licht: Oscar Santillian, Failed Dawn (2008).Beeld Jhoeko

Lekker Licht. Een tentoonstelling die geinig allitereert, toegankelijkheid suggereert (Nice 'n Light is de Engelse titel) en gaat over een onderwerp dat nogal algemeen is. Het gevaar dreigt dat zo'n tentoonstelling voorspelbaar wordt. Voorspelbaar zou in dit geval betekenen: zo'n esoterische, gekleurde installatie van James Turrell, een paar conceptueel geordende tl-buizen van Dan Flavin en een hightechfoefje van Daan Roosegaarde. O, en dan nog een zaaltje over fotografie, want wist u dat fotograferen eigenlijk 'schrijven met licht' betekent?

Niets van dat alles in het Centraal Museum. Gastcurator Eelco van der Lingen vertelt in vijf hoofdstukken en één intermezzo een verrassend verhaal. Met hoofdstukken die soms zweverig ('gloren'), spannend ('ruimte') of hallucinatoir ('fonkelen') zijn. Elk hoofdstuk bevat een associatieve mix van vormgeving, mode, hedendaagse kunst en muziek. Dit is geen plichtmatige opdreunsessie van wat licht kunsthistorisch zoal kan betekenen. Van der Lingen, directeur van kunstruimte Nest in Den Haag, heeft een heel eigen feest gemaakt.

De tentoonstelling blijkt duidelijk geworteld in de collectie van het Centraal Museum. Het eerste werk is namelijk een tafellampje van Gerrit Rietveld, een prototype uit 1925. Het peertje is half zwart geverfd, waardoor het lampje niet kan worden gebruikt (want dan had Rietveld het steeds opnieuw moeten beschilderen wanneer het peertje aan vervanging toe was).

Navid Nuur, Broken CircleBeeld Jhoeko

Educatieve ruimte

Een grappig begin, zo'n lampje zonder licht. Navid Nuur manipuleert in dezelfde zaal neon door het langs glassplinters in een neonbuis te leiden. In Broken Circle komt die hoeveelheid gebroken glas overeen met hoeveel glas nodig zou zijn om de 'gebroken cirkel' rond te maken. Maar het is eigenlijk niet eens nodig dat te weten. Het is intrigerend genoeg te zien hoe het neon zich door dit parcours manoeuvreert. Nuur is de ster van deze show, met vijf kunstwerken. Van hem is ook het 'zwaarste' kunstwerk van de expositie: Nuur beloofde na de dood van museumdirecteur Edwin Jacobs zijn handtekening in neon te vereeuwigen met gebruikmaking van diens as (zie kader).

De tentoonstellingsarchitectuur is zeer geslaagd: Arna Mackic en Lorien Beijaert maakten een lange schuine gang met aan weerszijde kabinetten, waarin kan worden gedoold, zonder dat het desoriënterende effect irritant is. In een van de kabinetten is een educatieve ruimte, waar de bezoeker zelf met licht aan de slag kan. Meestal is zoiets flauw en obligaat, maar hier weten de makers toeschouwers daadwerkelijk te verleiden tot spelen met licht. Met een zaklampje op een muur met lichtgevende verf je naam schrijven is ook voor grote mensen goed vermaak.

Wat deze tentoonstelling nog meer zo 'lekker' maakt, is de muziek. Van der Lingen koos muziekvideo's waarin licht op een bijzondere manier is gebruikt. Denk aan een oplichtende dansvloer onder de voeten van Justin Timberlake en Kylie Minogue, maar ook aan huiselijke schemerlampen op het podium bij Amy Winehouse. Met de muziek komt een levendigheid in het museum die de manier waarop de bezoekers zich bewegen lijkt te beïnvloeden. Er wordt weliswaar niet gedanst in Utrecht, maar wel hardop gepraat in de zalen en dat is al heel wat. Niemand loopt op z'n tenen, je hoeft hier van kunst niet bang te zijn.

Het uitvaartcodicil

In de tentoonstelling hangt een e-mail van kunstenaar Navid Nuur naast een handgeschreven brief van museumdirecteur Edwin Jacobs (getiteld Uitvaartcodicil). In deze correspondentie bevestigen kunstenaar en directeur dat na de dood van Jacobs een deel van zijn as zal worden gebruikt in een kunstwerk van Nuur, dat onderdeel wordt van de collectie van het Centraal Museum. Het zal gaan om een neonkunstwerk in de vorm van Jacobs' handtekening. Nuur waarschuwt Jacobs dat hij mogelijk niet de enige is wiens as voor een dergelijk kunstwerk zal worden gebruikt. Wel belooft hij dat hij instructies zal maken zodat het werk ook uitgevoerd kan worden als Jacobs Nuur overleeft. Een buis van glas gevormd naar de handtekening van Jacobs hangt al klaar.

Lichtvlekken

En soms levert het mooie combinaties op. Best fijn om een poos te staren naar een muurschildering vol lichtvlekken van Roland Schimmel, terwijl Madonna zingt over een lichtstraal.

Omdat licht en muziek veel aandacht vragen, zijn er ook stukken die wat 'overschaduwd' raken. Zo kregen een paar lampen onopvallende plekken. Je ziet ze pas als je ze zoekt. Ook de bekende driebuizenlamp van Rietveld, hangt hier wat ongelukkig. Misschien is de curator gezwicht voor de wens van de gastheer nog wat design uit de collectie te laten zien. Dat voegt op deze manier niet zoveel toe.

Aan het einde van de gang flikkert Common Structures (2013) van Matthijs Munnik, een 6 meter hoge lichtbron die zo snel verschillende kleuren licht laat zien dat ze niet van elkaar te onderscheiden zijn. Dat resulteert in een soort hallucineren: gekleurde vlekken licht, waarvan de locatie onduidelijk is. Spannend, vreemd en spectaculair.

Iedereen welkom

Epileptici mijden deze zaal beter, net als de suspensevolle video-installatie van Gabriel Lester. Verder is iedereen welkom op dit feest. De kans bestaat dat je langer blijft hangen dan je van plan was. En net als na elk ander geslaagd feest kan het zijn dat je bij de garderobe staat met ruis in je oren en lichtvlekken op je netvlies.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden