Edda

Spieder, Kraaier, Bruller, Zwalker

Passie en taalvirtuositeit van mythische proporties, in de Edda van Snorri Sturluson die door Marcel Otten werd vertaald.

Als vermaak en vraagbaak, zo moest men zijn Edda lezen, aldus de Oud-IJslandse dichter, geleerde en staatsman Snorri Sturluson (1179-1241). Hij schreef dit handboek voor dichters rond 1222, in een tijd waarin de tot het christendom bekeerde IJslanders hun feeling met de mythische wereld van hun voorvaderen dreigden te verliezen.

Snorri's Edda bevat voornamelijk proza dat echter rijkelijk gelardeerd is met citaten uit oude liederen, liederen die soms bijna in dezelfde vorm terug te vinden zijn in de andere, bekendere Edda. De meest recente vertaling van deze 'Poëtische Edda' is jaren geleden gemaakt door Marcel Otten (Ambo, negende herziene druk 2010), en nu heeft de vertaler opnieuw een flinke slok genomen van Odins drank, zodat ook Snorri's Edda voor de moderne Nederlandse lezer toegankelijk is geworden.

'Odins drank', wat wil dat zeggen? In het meest omvangrijke hoofdstuk 'De taal der dichtkunst (Skáldskaparsmál)' legt Snorri het uit. De vertelling begint met een wijze man die Kvasir heet. Via de dwergen Spieder en Kraaier, de reus Bruller en diens zoon Zwalker komt de kostelijke drank, de mede, bij Odin terecht. Uiteraard gaat dit niet zonder slag of stoot. De wijze man wordt doodgeslagen en zijn bloed wordt in vaten opgeslagen, reuzen worden in hinderlagen gelokt, verpletterd onder molenstenen, slaven raken slaags en Odin verandert in een adelaar.

De dichtkunst wordt echter ook 'de drank van de Asen genoemd', 'Kvasirs bloed' en 'de drank of roes van de dwergen'. Benamingen die alleen te begrijpen zijn als je de achterliggende verhalen kent. Als skald, als hofdichter, zag Snorri het als zijn taak om deze verhalen op te schrijven. In het deel 'De begoocheling van Gylfi (Gylfaginning)' citeert hij vrijelijk uit de 'Poëtische Edda' middels een soort vraag- en antwoordspel.

Zo vraagt Koning Gylfi naar de oorsprong van de wereld. En een andere koning antwoordt: 'Het was in het begin der tijden, toen er niets was./ Er was zand noch zee, geen ijskoude golven./ Aarde bestond niet, noch een hemel erboven,/ enkel een Gapend Gat en gras nergens.' Het is een wonderlijke mengeling van heidense en christelijke verhalen. Als de zondvloed begint, breekt ook de Fenriswolf uit en 'zijn bovenkaak zit tegen de hemel aan en zijn onderkaak tegen de aarde'. De Midgaardslang doet ook nog een duit in het zakje. Tot slot weten twee mensen zich verborgen te houden, 'Leven en Overleven', en van hen 'zal zo'n groot geslacht afstammen dat de hele wereld weer bevolkt zal raken'.

Als vraagbaak is deze Edda een prachtig naslagwerk. Zoek op Odin en je vindt meer dan tachtig verschillende bijnamen, zoals 'Alvader', 'Flikkeroog', 'Hangkin' en 'Ophitser'. Als vermaak biedt Snorri's Edda passie en taalvirtuositeit van mythische proporties.

Vertaler Otten heeft voor Snorri's Edda geput uit zijn vertaling van en inleiding bij de andere Edda. Ondanks deze overlap valt er enorm veel te ontdekken in deze bonte verzameling verhalen en verzen. Wat opvalt is dat Otten ook nu weer veel van de Oud-Noordse namen heeft vertaald omdat die 'een duidelijke betekenis voor de middeleeuwer hebben gehad'. Daar is veel voor te zeggen, al gaat er iets van de mystiek verloren als bijvoorbeeld de dwergen geen Nár, Náin en Nipingr heten maar het Lijk, Verwant, en de Piek. Tegelijk is het mooi en verhelderend om te lezen dat de raven die Odin vergezellen, 'Gedachte' en 'Geest' worden genoemd. De ons vertrouwde namen als Odin, Balder, Ægir en Freya heeft hij gehandhaafd. Verder heeft Otten zijn vertaling voorzien van een uitvoerig namenregister, een genealogie en noten, die helaas niet worden aangegeven in de tekst zelf, wellicht uit angst voor een te wetenschappelijke uitstraling.

Om het beeld compleet te maken, trakteert de vertaler ons tot slot op enkele verhal

en uit een ander werk van Snorri, 'De schijf van de wereld (Heimskringla)' over de voorgeschiedenis van het Noorse koningshuis, de 'Ynglingen'. En zo heeft hij de mythische wereld van Noordse goden en helden op een prijzenswaardige manier een welluidende, eigentijdse stem gegeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden