Economisme als etiket voor alle slechts

Jesse Klaver heeft met zijn strijd tegen het 'economisme' een uitstekend politiek thema gekozen. Maar de GroenLinks-leider heeft er helaas geen goed boek over geschreven.

Waarom het thema uitstekend is? Op de Amsterdamse Nieuwmarkt staken actievoerders in augustus met een priem de banden lek van een bierfiets met Britse toeristen, uit protest tegen de wildgroei van 's werelds enige alcoholische vervoermiddel. Bierfietshaat is een van de vele voorbeelden van onbehagen over de botsing van economische belangen met andere belangrijke zaken des levens: massatoerisme versus leefbaarheid, bbp-groei versus milieu, financiële markten versus politieke manoeuvreerruimte, etc. De Maagdenhuisbezetting, het verzet tegen handelsverdrag TTIP en het succes van Piketty zijn allemaal uitingen van dit onbehagen.

Klaver heeft daarbij een slim scheldwoord bedacht, dat als een duizenddingendoekje allerlei links onbehagen opveegt: economisme. Politici maken hun idealen ondergeschikt aan de 'kille cijfermatige logica' van rekenmeesters en boekhouders, schrijft hij. 'In het economisme is het platte economische argument doorslaggevend. Alles maar dan ook alles wordt herleid tot een simpele rekensom. Maar veel van wat van waarde is, heeft geen prijs: vrije tijd, vriendschap, natuur, zeggenschap, schone lucht, kunst.'

Oppervlakkig

Hierover zijn afgelopen jaren talloze goede boeken verschenen: De economie van goed en kwaad van Tomáš Sedlácek bijvoorbeeld, What Money Can't Buy van Michael Sandel of Ill Fares the Land van Tony Judt. De mythe van het economisme steekt daar wel heel mager bij af. Grofweg 40 procent gaat niet over economisme maar over Klaver zelf. Klaver komt sympathiek over en zijn levensgeschiedenis leest vlot, maar dit laatste komt mede doordat er zo weinig gedachten zijn om bij stil te blijven staan. Als een hovercraft scheert Klaver over de oppervlakte van zijn biografie.

Dit gebrek aan diepgang wreekt zich in de hoofdstukken over economisme. Nergens werkt Klaver exact uit wat het begrip inhoudt. Dat maakt het willekeurig, alsof economisme simpelweg het etiket is dat Klaver plakt op alles wat hem niet aanstaat. Of er ook goed economisme bestaat - de kille ongelijkheidscijfers van Piketty bijvoorbeeld - blijft onbesproken, evenals de vraag hoe Klaver rekenschap wil afleggen over het uitgeven van belastinggeld als kosten-batenanalyses niet voldoen. Klaver zakt voor de test die Paul Rosenmöller stelde aan 'kwaliteitsoppositie': 'Het is prima om ergens tegen te zijn, maar kom altijd met een alternatief.'

Obama-playbackshow

Geholpen door de vaagheid van het begrip maakt Klaver een karikatuur van zijn opponenten. Zo schrijft hij unverfroren dat minister Asscher louter een campagne tegen pesten op de werkvloer lanceerde omdat het de economie jaarlijks een half miljard euro kost. 'Asscher gaat achteloos voorbij aan het mensenleed van dit maatschappelijke probleem en beperkt de kwestie slechts tot een kille rekensom.' Maar wat zei Asscher over pesten? 'Het tast de waardigheid aan van de mensen die het overkomt, verpest het plezier in het werk en leidt tot psychische problemen en uitval.'

Tot overmaat van ramp wemelt het van de zinnen die je in je hoofd vergeefs ondersteboven en binnenstebuiten keert, hopend ergens een diepere betekenislaag te vinden. 'Niets is onmogelijk', is een van Klavers favoriete leuzen. Tsja, en één ei is geen ei en oost west, thuis best. 'Niets is mogelijk, stem GroenLinks', dat zou een opzienbarende slogan zijn. Het is net de Obama-playbackshow, zo vaak heeft Klaver het over 'hoop' en 'verandering': Pim Fortuyn verdient waardering, 'hij beschikte namelijk over de gave om mensen hoop te geven', 'teveel mensen durven niet te hopen', 'het economisme regeert, maar er is hoop', et cetera. Er is niets mis met mensen hoop geven. Maar wat minder holle frasen was ook al mooi geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.