REPORTAGE

'Echte' Heyboer vind je gewoon op Marktplaats

De rechter verbood twee galeriehouders etsen van Anton Heyboer te verkopen zonder te vermelden dat het vervalsingen zijn. Maar nog steeds bieden ze deze aan als 'echt'. Verslaggever Joris Zwetsloot nam de proef op de som.

'Heyboer' die op Marktplaats wordt aangeboden, 'prijs n.o.t.k.'

De kunstwerken staan rijen dik in de monumentale Anton Heyboerwinkel aan de Amsterdamse Prinsengracht. Kleurige kippen, een groot schilderij en wat donkere etsen. Alles ademt Heyboer, de in 2005 overleden kunstenaar die even productief was als beroemd om zijn leven met vier vrouwen in Den Ilp. De etsen zijn volgens de galeriehouders Georges Knubben en Couzijn Simon afkomstig 'uit zijn vroege jaren'.

In 2014 werd dat werk - de zogenaamde Santencollectie - door de rechter beoordeeld als 'vermoedelijk vals'. Vals genoeg om het niet meer te mogen verkopen zonder dat erbij te vermelden, vond de rechter. Maar Knubben en Simon verkopen het nog steeds als 'originele early Heyboers'.

Duur

Ik doe mij voor als klant. Op zoek naar een cadeau voor mijn vader, die een jubileum viert. Mijn oog valt op een grote ets achter in de zaak, uit de omstreden Santencollectie. Vraagprijs: 6.000 euro, inclusief lijst. Heb ik dan een echte? Ja, beaamt Knubben. Alle oude etsen die ik aanwijs, kosten meer dan 4.000 euro.

'Wel duur', zeg ik.

'Maar ik heb van alles, hoor', zegt Knubben. 'De tekeningen zijn ook leuk.'

Die kippen vind ik niet leuk, vertel ik hem. 'Ik hou van dat donkere. Dan moet ik bij dat vroege werk zijn, toch?'

Knubben: 'Ja, daar is hij ook beroemd mee geworden.'

Vervalsing door de jaren heen

Naar schatting is eenvijfde van de wereldwijd verhandelde kunst vals. Bij grafisch werk van kunstenaars als Warhol, Miró en Picasso zijn vervalsingen eerder regel dan uitzondering.

De bekendste Nederlandse vervalser is Han van Meegeren (1889-1947). Hij vervalste enkele werken van Johannes Vermeer, waaronder Emmaüsgangers. Museum Boijmans Van Beuningen kocht dit werk in 1937 voor ruim 500 duizend gulden.

In 2012 verklaarde de rechtbank in Leeuwarden dat ten minste twee schilderijen die kunstverzamelaar Johan Meijering rond 2000 had gekocht van de Groningse Ploegschilder Jan Altink (1885-1971) vals waren. Meijering deed aangifte tegen verkoper Cor van L. uit Beilen, maar die werd niet vervolgd; het hof achtte de zaak verjaard.

Echt te mooi om vals te zijn

Tot dusver geen woord over de echtheid van het werk. Ook in het in april door de winkeleigenaren uitgegeven boekje Echt te mooi om vals te zijn worden de etsen omschreven als originele werken uit Heyboers 'meest oorspronkelijke periode'. Slechts summier wordt in het nawoord vermeld dat de authenticiteit van de werken door de weduwen van Anton Heyboer en door taxateur Willem de Winter wordt betwist.

Geen woord over de rechtszaak en de veroordeling tot een celstraf van de Amsterdamse graficus Robbert de B. voor het leveren van de valse Heyboers. Op de website en op Marktplaats hetzelfde verhaal: de etsen worden aangeprezen als Heyboers 'meest oorspronkelijke werk'.

Het boekje ligt op tafel in de winkel. Ik blader het door. 'Echt te mooi om vals te zijn, wat bedoelt u met die titel?'

'Nou, dat zijn de vijf weduwen Heyboer die op mijn nek zitten', zegt Knubben. 'Zij zeggen dat het oude werk vals is. Tien jaar geleden kwam het tevoorschijn. Er is een boel over te doen geweest.'

'Maar dit is gewoon echt?', vraag ik.

Knubben: 'Ja, anders verkoop ik het niet.'

Even later: 'Ik weet waar ze vandaan komen. We hebben die handtekeningen laten toetsen. Die zijn honderd procent echt.'

Onderzoek

Het Openbaar Ministerie begon in 2012 een eigen onderzoek naar de authenticiteit van de werken. Een selectie uit de Anton Heyboerwinkel werd onderzocht door het Nederlands Forensisch Instituut. De conclusie: de etsen zijn gesigneerd met een handtekening die afwijkt van onomstreden handtekeningen van Heyboer uit dezelfde periode. Ook heeft er volgens onderzoek van de Amsterdamse recherche nooit een collectie Santen bestaan.

De zaak tegen de beide winkeleigenaren werd geseponeerd. Het Openbaar Ministerie kon niet bewijzen dat Knubben en Simon bewust vervalste werken verkochten. De etsen werden daarom in 2014 teruggeven. Eventuele verkoop is toegestaan, mits het voor kopers duidelijk is dat het géén origineel werk is.

In de winkel blijven we spreken over de echtheid. Knubben zegt tot drie keer toe dat ik daarover niet hoef te twijfelen. Volgens hem is de Santencollectie gevonden op de Zijlweg in Haarlem en aangeboden door Robbert de B. en ene Bijvoet. Die laatste is inmiddels overleden, volgens de twee.

Certificaat

Maar Bijvoet ís Robbert de B., die tussen 2004 en 2014 achthonderd werken aan Knubben en Simon verkocht voor in totaal 80 duizend euro. In 2014 werd De B. veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf, waarvan zes maanden voorwaardelijk, voor het verkopen van vals werk. Zijn advocaat Gabriël Meijers noemde het onderzoek van het OM ondeugdelijk en ging in hoger beroep. Die zaak loopt nog.

Knubben en Simon beweren in de winkel dat het OM last heeft van kokervisie en geen verstand heeft van kunst. Erna Kramer, de tweede vrouw van Heyboer, die op haar 17de met de kunstenaar trouwde, heeft volgens de winkeleigenaren verklaard dat ze heeft gezien dat Heyboer het werk maakte. Knubben: 'Als het werk vals was, dan zat ik hier niet.'

Ik vraag nogmaals om bevestiging: 'Als ik straks 4.000 euro ophaal bij mijn familie, hoe weet ik dan dat het echt is? Krijg ik er een certificaatje bij of zo?'

Knubben: 'Jaaa, vanzelfsprekend, honderd procent.'

'Wie ondertekent dat dan? Dat kan niet Heyboer zijn.'

Knubben: 'Ik.'

'Jullie kunnen het garanderen?'

Knubben: 'Ja, het is het meest schitterende werk dat hij ooit gemaakt heeft. Daarna heeft hij het zelf nagemaakt.'

In een boek laten Knubben en Simon een ets zien van een latere periode. Knubben: 'Kijk, dit is dezelfde. Die heeft hij later zelf nagemaakt, maar met een ander jaartal erbij. Hij had geen fantasie meer.'

Hele verhaal

Het OM is er niet van op de hoogte dat de betwiste werken nog steeds worden verkocht aan de Prinsengracht. 'De zaak is gesloten en krijgt pas een vervolg als er aangifte tegen de winkel wordt gedaan', aldus een woordvoerder van het OM.

Willem de Winter, taxateur, betrokken bij de zaak en bekend van het programma Tussen kunst en kitsch, vindt het onbegrijpelijk dat de Anton Heyboerwinkel nog steeds de handel verstoort en frustreert. 'Simon en Knubben blijven de boel oplichten. Ik kan niks bewijzen, maar ik ben er stellig van overtuigd dat deze hele kwestie van begin af aan kwade opzet was.'

Georges Knubben weigert later op de dag een toelichting te geven op zijn handel in 'early Heyboers'. 'De Volkskrant is toch op de hand van de weduwen. Ik heb nog niks verkocht zonder het hele verhaal erbij te vertellen. De werken zijn van Heyboer.' Daarna verbreekt hij de verbinding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden