eBay-voorwerpen worden kunst aan de museummuur

Een haar van Napoleon. Een parfumautomaat. Een anti-nazistische poppenfilm. Een verzameling wandelstokken. Twee raadselachtige glazen flessen met gaten – wespenvallen....

Gaat de opsomming nog even door en iedereen weet waar we beland zijn: op de vlooienmarkt.

Nee en ja. Deze en ruim tweehonderd andere voorwerpen werden door het Museum für Moderne kunst in Frankfurt – inderdaad – op eBay gevonden en aangekocht, en hangen nu in de schitterende zalen.

Maandenlang hebben de samenstellers op de mondiale internetmarkt gezocht naar voorwerpen die in samenhang met hun eigen kunstwerken konden worden getoond.

Het is ronduit fantastisch. De zoektocht leverde niet alleen curiosa op, maar ook echt bijzondere dingen. Zo werden twee foto’s van een restaurator gekocht, die dienden als documentatie bij het herstellen van Het Grote Glas van Marcel Duchamp – een van de meest bekende kunstwerken van de vorige eeuw. Ze staan naast een van de koffertjes met het oeuvre van Duchamp op mini-formaat, de Boîte-en-valise, die het museum bezit.

Een blauw schilderij van Yves Klein en de beroemde foto van zijn sprong uit het raam van een Parijs’ appartement worden vergezeld van schitterende opnames van zons- en maansverduisteringen en sterrenkaarten. Klein’s obsessie voor ‘Le Vide’, de leegte, komt er een stuk dichterbij door.

‘Hoe veranderen dingen, die het museum ingedragen worden?’, vroeg het museum zich af. Nou, dat is hier te zien: alles wordt bijzonder, alles wordt de moeite waard – of alles is even gewoon. Een installatie met verschillende vazen van het kunstenaarsechtpaar Blume, behorend bij hun fotoserie Vase Ecstasies, zie je aan voor een verzameling waardeloze oude prullen. Wat ze ook waren voordat de Blumes ze in het museum zetten.

De kwestie – wanneer is iets kunst? – is zo oud als Duchamp’s urinoir. Begin jaren negentig (pre-internet) werd het op een dergelijke manier uitgebreid onderzocht door Jan Hoet en Bart de Baere vanuit het SMAK in Gent, in hun beroemde tentoonstellingen Chambre d’Amis en This is the Show and the Show is many Things. Kunst werd verplaatst naar huiskamers, gebruikswerpen kwamen het museum binnen.

Het gebruik van internet geeft echter nog een extra dimensie: de markt is zo gigantisch en het sneeuwbal-effect van het zoeken op die markt leidt tot zulke onvoorziene combinaties, dat de grens tussen kunst en niet-kunst nog veel diffuser wordt. De beschrijvingen die de aanbieders op eBay bij hun voorwerpen geven, lijken soms regelrechte zaalteksten. Twee ‘mysterieuze batterijen’, in combinatie met de serieuze beschrijving van hun eeuwige werking, zijn een onversneden conceptueel kunstwerk.

Is dit wat Medy van der Laan vorig jaar bedoelde toen ze aankondigde dat musea het avontuur meer moesten opzoeken? Waarschijnlijk niet – de bezoeker moet nog steeds langs vitrines met spullen en foto’s en schilderijen die, zonder flitsende virtuele presentatie, stil aan de muur hangen.

Kunst ontstaat niet in een museum, maar in de echte wereld – dat wordt duidelijk. Na zoveel jaar in quarantaine straalt de collectie van het MMK als nieuw in hun onbekende, vreemde gezelschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden