DWDD: 'We waren verblind door het wonder van Niek Zervaas'

De Wereld Draait Door kreeg een storm van kritiek te verwerken na een vraaggesprek met de ouders van de zwaar gehandicapte en inmiddels overleden Niek Zervaas. Hij zou hebben gecommuniceerd via een begeleider. 'We hadden kritischer moeten zijn.'

De ouders van Niek aan tafel bij DWDD, op de achtergrond wordt Niek afgebeeld. Beeld DWDD

Het verhaal van Niek Zervaas, de zwaar gehandicapte jongen over wiens leven en dood de documentaire Een Dansend Hart is gemaakt, leidde tot een storm aan verontwaardigde reacties in de media. Op maandag 18 februari verschenen de ouders van Niek bij De Wereld Draait Door (DWDD) om zijn hartverwarmende, maar controversiële verhaal te vertellen.

Tot zijn 18de jaar kan Niek niet praten en gaan artsen ervan uit dat hij zwakbegaafd is. Totdat blijkt dat hij kan communiceren via de methode Facilitated Communication (FC). Met behulp van een empathische begeleider, de facilitator, blijkt Niek in staat diepzinnige gedachten te formuleren. Hij geeft lezingen, schrijft nieuwsbrieven, columns en zelfs boeken.

Twijfel
Het probleem: er bestaat ernstige twijfel over FC. Presentator Matthijs van Nieuwkerk stelt geen kritische vragen en trekt de methode niet in twijfel, terwijl een simpele zoekopdracht op internet aantoont dat vrijwel alle onderzoeken erop wijzen dat de methode niet werkt. De facilitator zou zelf de boodschap invullen.

Klinisch neuropsycholoog Henk Eilander, in een artikel over de methode in de Volkskrant van 14 juli 2012: 'Ik ben er 100 procent van overtuigd dat dit nep is en dat getal gebruik ik niet voor niets.'

De tante en facilitator van Niek reageert in een gastenboek op internet: 'De waarheid bestaat niet. De waarheid dat Niek communiceert en niet degene die hem faciliteert, ligt ten grondslag aan wat je wilt zien en hoe je ernaar kunt kijken.'

Medicatie
In de documentaire staat de methode niet direct ter discussie. Critici vallen vooral over het gegeven dat Niek overlijdt nadat hij 'zelf aangeeft' van zijn medicatie af te willen, omdat die hem suf maakt. Volgens de ouders van Niek sterft hij aan de gevolgen hiervan. De neuroloog die Niek behandelt, bestrijdt dit. Niek zou al overleden zijn voordat hij van de medicijnen af was.

Woensdag 20 februari staat er een uitgebreide blog van Pepijn van Erp op kloptdatwel.nl met de titel 'En DWDD danste kritiekloos mee'. Van Erp vraagt zich af of de redactie van DWDD haar onderzoek wel goed heeft gedaan, of dat het programma de controverse omtrent FC koos te negeren. Het is het begin van een reeks kritische columns en blogs.

Drie dagen later trekt Jonathan van het Reve, eveneens in de Volkskrant, hard van leer tegen de methode, de documentairemakers en DWDD. Hij schrijft dat 'niemand het over zijn hart kan verkrijgen die ouders te kwetsen en het publiek een inspirerend verhaal te onthouden'. Op Twitter blijft hij aandacht vragen voor het verhaal.

Weer een paar dagen later, op 27 februari, verschijnt een bericht op GeenStijl. 'Doodslag op gehandicapte', noemt het shockblog het overlijden van Niek. Schrijver A. Nanninga verwijst naar een verklaring van documentairemaker Rishi Chamman: 'De documentaire Een Dansend Hart is het persoonlijke verhaal van de ouders en mensen om Niek Zervaas heen. Het is hun werkelijkheid.'

Portret
'Het is geen Zembla', zegt Chamman nu. 'Ik maak geen onderzoeksjournalistiek. Het is een portret. Mensen mogen het zelf interpreteren. Ik ben een toeschouwer, ik meng mij niet. Dat is mijn stijl.'

Donderdag verschijnt ook in NRC Handelsblad een column van Jan Kuitenbrouwer. Alle critici zijn het eens: dit had niet zo gebracht mogen worden. Maar was DWDD niet goed geïnformeerd of wilde het programma de ouders niet kwetsen? 'We waren te verblind door het wonder van Niek en de ontroering en liefde van de ouders', zegt een woordvoerder. 'We hadden kritischer moeten zijn over de methode die tot dit mirakel had geleid.'

 
'Ouder worden betekent niet kwalen krijgen, maar kwalen creëren. Doodgaan betekent niets anders dan je lichaam verlaten, zoals je je jas uitdoet en in andere vorm feitelijk zonder vorm doorleeft. Want de dood bestaat niet.'
Het is een van de inzichten die Niek Zervaas via een speciaal toetsenbord en een facilitator zou hebben gedeeld.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.