ProfielDuncan Macmillan

Duncan Macmillan is dé toneelschrijver van dit moment, wat maakt zijn werk zo goed?

De Brit Duncan McMillan is de toneelschrijver van het moment. Vanaf 1 juli speelt Het Nationaal Theater twee van zijn stukken: Every Brilliant Thing en Longen. Wat maakt zijn stukken zo goed?

Duncan MacmillanBeeld Getty

7 jaar oud is de ik-figuur in Duncan Macmillans toneelstuk Every Brilliant Thing, wanneer hij een lijstje begint te maken van dingen die fijn zijn: watergevechten, spaghetti met rode saus, stiekem in zee plassen en natuurlijk ijsjes. Het zijn dingen die het leven de moeite waard maken, in willekeurige volgorde opgeschreven, maar met een duidelijk doel: zijn moeder moet het lezen. Dan zal ze nooit meer een zelfmoordpoging doen.

Dit ‘reddingsplan’, zoals kleine kinderen dat kunnen bedenken voor een ouder in nood, mondt uit in een routine die dit personage zijn hele leven zal blijven volhouden. De lijst groeit, met steeds grappigere en opmerkelijkere dingen, die uiteindelijk hemzelf helpen de moed erin te houden op zijn bochtige levensweg, getekend door de depressiviteit van zijn moeder. 

Wanneer je als publiek met hem kennismaakt – en dat kan vanaf woensdag bij Het Nationale Theater – staat daar een mens met een niet altijd even vrolijk maar hartverwarmend verhaal vol humor. Neem briljant ding nummer 2002: iemand de trein net zien halen als de deuren sluiten, en dan oogcontact maken en samen een vreugdemoment hebben.

Dat is iets wat alle toneelstukken van de Brit Duncan Macmillan (39) kenmerkt: een prettig soort lichtheid in combinatie met maatschappelijke kwesties of taboes, herkenbare problematiek gepaard aan hoop. Aansprekend werk waarmee hij wereldwijd succes oogst, ook in Nederland. People, Places and Things, over verslaving en herstel, was vorig seizoen een hit bij Toneelgroep Oostpool. Longen (de vertaling van Lungs), over kinderwens en klimaatproblematiek werd – in verschillende ensceneringen – lovend ontvangen. Omdat zowel Longen (twee acteurs) als Every Brilliant Thing (één) een kleine bezetting hebben, zijn ze uitermate geschikt voor de nieuwe programmering van Het Nationale Theater.

Duncan Macmillan studeerde film, theater en televisie aan de Universiteit van Reading. Hij is een groot liefhebber van muziek – muziek speelt in zijn stukken vaak een nadrukkelijke rol – en werkte als dj, maar koos uiteindelijk voor het toneelschrijversvak. Macmillan bewerkt ook stukken en regisseert, vaak in samenwerking met eigenzinnige collega’s als Robert Icke (artist in residence bij ITA) en Katie Mitchell, met wie hij The Forbidden Zone maakte en die in Duitsland Atmen (de Duitse vertaling van Lungs) regisseerde. Beide producties waren een paar jaar terug te zien in het Brandstichterfestival in Amsterdam.

‘Theater is een personage een beslissing zien nemen’, luidt een motto van Macmillan. Het hoofdpersonage uit People, Places and Things, Emma, wilde hij met dat motto in het achterhoofd het hele stuk op de speelvloer hebben, waar zij het gevecht tegen haar drugs- en drankverslaving aangaat. Het taboe op verslaving, vooral als de verslaafde een vrouw is, hoopte hij zo te doorbreken met zijn stuk. 

Bovendien was Macmillan ervan overtuigd dat er ‘veel geweldige actrices rondlopen voor wie er te weinig uitdagende rollen zijn om in te excelleren’. Denise Gough (Emma in de oerversie) won in 2016 een Olivier Award, in Nederland won Hannah Hoekstra in 2019 een Theo d’Or. Macmillan, in aanloop naar de prijsuitreiking in 2016: ‘Ze moest boos zijn, én intelligent én gekweld én ambitieus. Dat allemaal, én vrouw.’

Every Briljant Thing met Tamar van den Dop (rechts).Beeld Koen Veldman

Emma: ‘Ik was in de war over waar ik was. Wie ik was.’
Dokter: ‘Dissociatie.’
Emma: ‘Dat zal wel. Je ziet eruit als mijn moeder.’
Dokter: ‘Dat is projectie. Familiale eigenschappen toeschrijven aan een gezagsdrager.’
Emma: ‘Nee, je lijkt echt kankerveel op haar.’

Een ander motto: ‘Het ligt ietsje gecompliceerder dan dat.’ Een passende ondertitel bij elk goed stuk, vindt Macmillan. Het is een zinsnede die regelmatig opduikt tijdens researchgesprekken die hij voerde met deskundigen over klimaatverandering, een onderwerp dat hem na aan het hart ligt en in 2011 een drijfveer was voor de dialoog Lungs.

Hij was net 30, bezig zich te settelen en druk met een groot theaterproject. In een etmaal schreef hij, gedreven door zijn eigen zorgen, Lungs over de ethische overwegingen van een jong stel bij het krijgen van een kind in een overbelaste wereld. In haar regie van Atmen zette Katie Mitchell de acteurs op fietsen en liet ze al trappend het scènelicht opwekken.

Every Brilliant Thing heeft in theorie het voordeel van de solo, handig bij de huidige maatregelen. In praktijk is het uitgegroeid tot een interactief stuk, waarbij het publiek een aandeel levert, soms gesprekspartner is, of een rekwisiet vasthoudt. Haast gemeenschapstheater, zegt regisseur Erik Whien, die het oorspronkelijk in november zou brengen. Nu maakt hij, om en om met Tamar van den Dop en Bram Suijker, acht voorstellingen (de verteller kan man zijn of vrouw, daar is de schrijver expliciet over). Whien en zijn acteurs zoeken naar een vorm waarbij het publiek is betrokken, maar op anderhalve meter afstand blijft. Zo hopen ze samen te laten zien dat het leven soms anders loopt dan gehoopt, maar er tegelijk ook veel mooie dingen zijn.

Macmillan: ‘Mijn idee is om iedere avond iemand in het publiek te kunnen raken door te zeggen: ‘Je bent niet alleen, je bent niet gek, kijk: zo denk ik erover.’ Dat is theater op z’n best.’

Het Nationale Theater speelt Every Brilliant Thing, 1 t/m 4/7 (matinee- en avondvoorstelling) en Longen, 15 t/m 18/7 in Theater a/h Spui, Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden