Duma

Wurgende verweving van kunst en gothic

Bergen Ineke

Littekentjes van licht dansen over de tafel. Onder het huis is het gemurmel van schelpen, dode dingen die roddelen en geheimen vertellen met stemmen van bot. Het is me het trio wel: een oude vrouw met oprukkende Alzheimer, een ex-advocaat met een achtergebleven kogel in zijn hersenen, en een ex-aannemer met één arm. Alledrie hebben ze een litteken op de rechterkant van hun hoofd.

Terwijl Edgar Love Calls Us to the Things of the World - Richard Wilburs gedicht over wasgoed - aan Elizabeth voorlas, ontvoerde George 'Candy' Brown de twaalfjarige Tina Garibaldi, om haar zes uur later na vreselijke martelingen te doden. Buiten het open raam/ zweven de engelen in de ochtendlucht. Ach nee, het zijn maar lakens.

De meesten van ons kennen de verschillende stemmen van onze eigen verbeelding. En van onze herinneringen, die ook stemmen hebben, niet zelden trieste stemmen die protesteren als opgeheven armen in het duister. Uit de schelpen onder het huis glijdt een donker silhouet het maanlicht in. Het staat even voorover gebogen en komt dan naar hem toe. (Impressies uit Duma Key)

Je kunt van Stephen King zeggen wat je wilt, maar niet dat hij een lege bladzijde luchthartig tegemoet treedt. Als meesterverteller doet hij er alles aan om de lezer in het verhaal te trekken, hem te laten huiveren, soms lachen, hem te ontroeren en in elk geval in verwarring te brengen; omdat de grens tussen wat werkelijkheid wordt genoemd en wat fantasie soms zo dun is als een potloodstreep. De realiteit kan zich, bijvoorbeeld op een vredige zomerdag, van het ene op het andere moment omdraaien en onheilspellend onweer uitspuwen, waarin vriendelijke gezichten veranderen in verwrongen angstkoppen.

'King laat me al sinds mijn vijftiende met doodsangst en verwondering naar de wereld kijken', zei auteur Michael Chabon in een reactie op King's boek Lisey's Story, uit 2006, nadat hij zijn 'satanische vertellingsgave, zijn perfecte oor voor taal en bovenal zijn onnavolgbare vermogen om het epische in het alledaagse te vinden', had geprezen. Lisey's Story werd nadrukkelijk aangekondigd als de langverwachte literaire roman waaraan de auteur jarenlang gewerkt had.

Het werk dat hem voor eens en altijd moest bevrijden van zijn misplaatste imago: 'Het is maar een horrorschrijver'. En van de stem van de onderwijzeres die zijn achtste schooljaar verpestte door hem, nadat hij een horrorverhaal op school had verspreid, toe te snauwen: 'Wat ik niet begrijp, is dat je zulke troep schrijft. Je hebt talent. Waarom zou je dat talent verspillen?' De weerklank van die uitspraak bleef hem nog jaren plagen. Zelfs toen hij in 2003 de prestigieuze National Book Foundation Medal for Distinguished Contribution to American Letters ontving, herhaalden sommige critici dat ze het nog steeds troep vonden, en zelfs dat talent ver te zoeken was. Daar tegenover stond een steeds grotere groep recensenten die hem prezen om zijn vakmanschap en literaire kwaliteiten.

Het koor van de laatsten zwol aan bij de recente verschijning van Duma Key (in de Nederlandse vertaling Duma ), door King zelf omschreven als 'The Maltese Falcon meets The Shining'. Een hallucinant verhaal over vernietigen en creëren, levende doden en dolende levenden, de gevaren en zegeningen van liefde en kunst - en dat alles geschreven in de ijzersterke taal (bloedrood, de klassieke horrorkleur) van het genre dat door King wordt gebruikt en overschreden.

Hoofdpersoon Edgar Freemantle, succesvol aannemer, krijgt een ongeluk op een bouwplaats, dat hem niet alleen een arm kost en een langdurige revalidatie vereist, maar ook zijn hersens verstoort. Hij heeft spraakmoeilijkheden, angst- en woedeaanvallen, zijn huwelijk gaat kapot aan zijn geweldsuitbarstingen, en hij vertrekt naar een klein eiland in Florida, Duma Key.

Als hij zijn vroegere hobby, tekenen en schilderen, oppakt, blijken de surrealistische schilderijen die hij maakt de toegang te zijn tot een duistere wereld, die niet

alleen in zijn eigen verbeelding naar het verleden voert, maar ook in die van anderen.

Een prachtige verweving van kunst (is herinnering), en gothic (griezel)elementen, van verledens die nog wurgend aanwezig zijn, net als de ontbrekende arm die heftig wordt gevoeld. Kunst schept, kunst doodt (soms letterlijk). Schilderen, schrijven, King is confronterend voor zichzelf en zijn lezers. Wat een overtuigend onderscheid tussen troep en talent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden