Duitsland versoepelt beperkingen kunstexport

De Duitse cultuurminister Monika Grütters zwakt het wetsvoorstel af dat belangrijk Duits cultureel erfgoed voor het land moet behouden. Op haar plannen was flinke kritiek gekomen, onder meer van de twee belangrijkste Duitse kunstenaars.

Georg Baselitz naast zijn schilderij 'Elke 1'. Beeld epa

Georg Baselitz haalde uit protest het werk terug dat hij aan nationale musea in bruikleen had gegeven. Gerhard Richter, voor wiens werk recordprijzen worden neergeteld, had gedreigd hetzelfde te doen. Meer dan 250 handelaren en verzamelaars hadden hun kritiek in een brief geuit.

Grütters wilde een inspectiecomité instellen dat moet gaan beoordelen of kunstwerken het land mogen verlaten. Aan dat comité moesten alle te exporteren werken worden voorgelegd die ouder zijn dan vijftig jaar en een waarde hebben van meer dan 150 duizend euro. Werk dat volgens het comité van 'nationaal belang' is, mag niet naar het buitenland. Het comité mag ook een oordeel uitspreken over kostbare werken die uitgeleend zijn aan musea en waarvan de bruikleentermijn afloopt.

Het was vooral dit punt dat de woede wekte van Baselitz, Richter en vele verzamelaars. In de Dresdner Morgenpost zei Richter dat niemand het recht heeft te zeggen wat hij met zijn schilderijen mag doen, en dat hij weigert een comité toestemming te vragen als hij zijn werk wil verkopen. Als de bruiklenen geen exportvergunning zouden krijgen, verdwijnen ze van de wereldmarkt, waardoor de waarde flink zou dalen.

Gehoor

Grütters heeft zich de kritiek aangetrokken. In haar aangepaste wetsvoorstel hoeft een werk dat uit bruikleen komt en dat de eigenaar wil verkopen niet meer langs het comité. Ook zijn de restricties bij de verkoop van kunstwerken naar het buitenland versoepeld: de leeftijdsgrens wordt verhoogd naar zeventig jaar en de minimale waarde naar 300 duizend euro. Dat betekent dat werk van nog levende kunstenaars zelden aan het comité hoeft te worden voorgelegd. Verder zal de minister preciezer gaan formuleren wat 'nationaal belang' is en wil ze de mogelijkheid bieden commentaar te geven op die definitie.

Er komt ook een aanpassing die kunstenaars en verzamelaars in staat stelt om zich geheel te onttrekken aan de status van beschermd erfgoed als ze een werk in bruikleen geven. Ze moeten dan een speciale verklaring ondertekenen. De omstreden paragraaf die de overheid recht op toegang geeft tot privéwoningen als daar een belangrijk geacht werk is opgeslagen, vervalt helemaal.

De importcontrole blijft gehandhaafd. Objecten die Duitsland in komen hebben een exportvergunning nodig van het land van oorsprong. Kunstprofessionals zijn het met Grütters eens dat de verkoop van roofkunst op de Duitse markt een halt moet worden toegeroepen. Zeker nu IS veel historische plaatsen in het Midden-Oosten plundert en objecten op de wereldmarkt probeert te verkopen.

Gerhard Richter aan het schilderen.

Nederland krijgt nieuwe Erfgoedwet

Nationale wetgeving ter bescherming van cultureel erfgoed bestaat in 180 landen, in navolging van het Unesco-verdrag uit 1970. In Nederland regelt de Wet tot behoud van cultuurbezit (Wbc) dat voorwerpen of verzamelingen van nationaal belang niet zonder toestemming van de Erfgoedinspectie of van de minister naar het buitenland mogen gaan. De Wbc wordt in januari 2016 vervangen door de Erfgoedwet. In de Wbc kon alleen de Nederlandse staat een werk van nationaal belang kopen dat naar het buitenland dreigde te verdwijnen. Volgens de nieuwe wet krijgen ook musea en particulieren die gelegenheid.

In Groot-Brittannië bestaat deze mogelijkheid al langer. Zo wist de National Portrait Gallery in Londen vorig jaar dankzij de financiële steun van 10.000 burgers een zelfportret van Anthonie van Dyck aan te kopen, dat anders naar een buitenlandse bieder zou zijn gegaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.