Duitse herwaardering voor krijgsheer Hermann

Een bloedige veldslag 2000 jaar terug tussen Romeinse legioenen en Germaanse stammen krijgt nu veel aandacht...

BERLIJN Je zou denken dat Duitsland op de drempel van de twintigste verjaardag van de Wende, in 1989, genoeg heeft aan zijn recente verleden. Maar er kan altijd nog iets bij: de Slag in het Teutoburgerwoud – een bloedige confrontatie tussen Romeinse legioenen en Germaanse stammen in het jaar 9 na Christus – wordt aangegrepen voor vele herdenkingen, tentoonstellingen, publicaties en bespiegelingen over de Duitse identiteit.

Dat is opmerkelijk. Duitse scholieren hebben de laatste dertig jaar niet – of slechts heel summier – van deze gebeurtenis kennis hoeven nemen. De betekenis van de veldslag, die in Duitsland als Varusslag is geboekstaafd, werd teruggebracht tot een achterhoedegevecht van bijgelovige koppensnellers tegen de vooruitgang.

Het feit dat de Germaanse krijgsheer Hermann (of Arminius) de Cherusker – een volk dat destijds de streek bewoonde die nu Nedersaksen heet – onder keizer Wilhelm II en tijdens het Derde Rijk als oer-Duitser werd vereerd, maakte hem voor het verlichte nageslacht buitengewoon verdacht.

Het ruim dertig meter hoge standbeeld van Hermann, dat boven de bossen bij Detmold uittorent, heeft zijn attractie als bestemming voor dagjesmensen verloren. In de jaren negentig vonden aan de voet van het monument vooral samenscholingen van neo-nazi’s plaats.

Nu lijkt er sprake te zijn van een zekere herwaardering voor Hermann en diens wapenfeiten van tweeduizend jaar geleden. In het Duits Historisch Museum in Berlijn wordt de Varusslag als de ‘oerknal van de nationale geschiedenis’ gekenschetst. In recente gedenkschriften ontwikkelde Hermann zich van bendeleider uit een mistig land met eiken en zwerfkeien tot een tacticus die ongeregelde stammen onder zijn leiding wist te verenigen, en die de Romeinen met hun eigen wapens versloeg.

Hermann de Cherusker geldt onderhand als een Bismarck avant la lettre. Als de vroege wegbereider van de Duitse eenheid.

Als zoon van een Cheruskische notabele werd de tijdgenoot van Jezus van Nazareth (samen met zijn broer Flavus) na de inlijving van het Germania ten Westen van de Elbe door keizer Augustus naar Rome overgebracht. Op die manier hoopten de nieuwe heersers een Germaanse bestuurselite te kweken. Na terugkeer in het land van herkomst bracht hij echter veertig stammen onder zijn gezag, en zocht hij de confrontatie met de Romeinen. In ten minste dertien veldslagen bracht hij hun gevoelige verliezen toe. De Romeinse veldheer Varus werd in een hinderlaag gelokt. ‘Varus, Varus, breng me mijn legioenen terug!’, zou keizer Augustus hebben uitgeroepen toen hij over de smartelijke nederlaag werd geïnformeerd.

Historici zijn het er over eens dat Hermann een serieuze bedreiging heeft gevormd voor het Romeinse Rijk – dat destijds op het toppunt van zijn macht verkeerde. Ook zijn ze overtuigd van zijn strategisch vernuft. Over Hermanns betekenis voor het hedendaagse Duitsland verschillen ze echter van mening. Net als over de vraag of en hoe de tweeduizendste verjaardag van de Varusslag moet worden gevierd.

Volgens de historicus Jürgen Busche heeft Hermann een demarcatielijn getrokken tussen de cultuur van het zuiden en die van het noorden. Die lijn correspondeert met de grens tussen de katholieke en de protestantse wereld en met de grens tussen het Germaanse en het Romaanse taalgebied.

Lezers van het weekblad Der Spiegel, dat een titelverhaal aan de Varusslag heeft gewijd, trekken een vergelijking tussen de opstand van de Germanen en het verzet in Irak tegen de Amerikanen. Eén lezer plaatst Hermann aan het begin van een ontwikkeling die in de holocaust resulteerde.

De redactie: ‘Zoals velen na hem, wilde hij alles maar bereikte hij niets.’ Om daar meteen aan toe te voegen dat de Duitsers misschien wel hun curryworst en hun taal aan hem te danken hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden