Duitse filmers vertillen zich aan Joseph Mengele

Wie een film maakt over de medische experimenten van Joseph Mengele in Auschwitz, begeeft zich op glad ijs. Als Mengele ook nog gespeeld wordt door een populaire acteur (inspecteur Schimanski), de film probeert om de motieven van de nazi-arts begrijpelijk te maken, en het verhaal wordt gebracht in de stijl...

Moed kan de makers van de film Nichts als die Wahrheit dan ook niet ontzegd worden. Maar wie zoiets durft te ondernemen, kan op een kritisch oordeel rekenen. En dat valt negatief uit. De makers hebben zich hopeloos vertild aan het zware thema, is de eensluidende conclusie van de Duitse recensenten.

In Nichts als die Wahrheit wordt een advocaat ontvoerd die een boek voorbereidt over Mengele. In Argentinië ontwaakt hij in het huis van de doodgewaande kamparts. Die wil naar Duitsland komen om zich voor de rechter vrij te pleiten. Hij krijgt de advocaat uiteindelijk zover de verdediging op zich te nemen.

Zo krijgt de in 1979 overleden Todesengel von Auschwitz op het witte doek alsnog het proces dat hij in werkelijkheid heeft weten te ontlopen. In de regie van de tamelijk onbekende Roland Suso Richter is het een Amerikaans courtroom drama geworden.

Mengele wordt gespeeld door Götz George. Diens bekendste rol is die van inspecteur Schimanski in Tatort, maar hij heeft zich eerder bewezen in psychopaten-rollen als Auschwitz-commandant Höss (1979) en seriemoordenaar Haarmann (1995).

Met zijn kale kop en gebroken stem maakt Götz George van Mengele een kruising tussen Hannibal Lecter en kolonel Kurtz. Net als deze beroemde film-maniakken wordt hij in beeld gebracht met een duidelijke fascinatie voor het Kwaad. Daarnaast is de legende Mengele opeens mens geworden. Hij is doodziek, eet een ei en leest Die Zeit.

Mengele ontkent niet dat hij op het perron van Auschwitz tienduizenden joden de dood in heeft gestuurd en medische experimenten heeft uitgevoerd op anderen. Maar daarmee heeft hij de proefkonijnen een dood in de gaskamer bespaard, en dus humaan gehandeld, als een arts die euthanasie pleegt. 'Weet U hoe het leven in Auschwitz was? Een hel, waaruit ik de enige uitweg te bieden had.'

De advocaat wil aanvankelijk niets van Mengele weten. Maar hij begint te geloven in de verdediging en trekt op harde wijze de getuigenverklaringen van kreupele Mengele-slachtoffers in twijfel. Hij bewijst bovendien dat euthanasie toen en nu een veel gepraktiseerde zaak is, waarmee een wel zeer twijfelachtig verband met het heden wordt gelegd. De film eindigt met een monoloog van Mengele. 'Ziet U niet een beetje van Uzelf in mij?'.

Een subsidie werd de filmmakers onthouden. Daarop zagen de hoofdrolspelers af van hun gage. Maar al dit engagement heeft de makers nog niet de subtiliteit, intelligentie en goede smaak gegeven die nodig zijn om zo'n project tot een goed einde te brengen.

'In deze film ontsporen zoveel dingen tegelijkertijd, dat je er van huivert', schreef Die Woche. De recensent van Der Tagesspiegel vindt Nichts als die Wahrheit zelfs een gevaarlijke film, omdat hij Mengele zou vrijpleiten. Maar daarvoor zijn de film en zeker ook het verdedigingspleidooi te ongeloofwaardig. De bezoekers van de Zoo Palast-bioscoop in Berlijn hadden dit weekeinde vooral moeite met de vele ongerijmdheden van de film. Van begrip voor Mengele was geen sprake.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden