Duits Hof geeft spellingshervormers vrij baan

Voor de weinige Nederlanders die nog Duits in hun pakket hebben, verandert er niets; de grammatica blijft moeilijk, de uitspraak tongbrekend....

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

BONN

Het Hof deed dinsdag uitspraak, nadat een ouderpaar uit Sleeswijk-Holstein had geklaagd over de 'barbaarse' spellingswijzigingen. De vader en moeder vinden dat hun grondwettelijk recht op een correcte opvoeding van beide zonen met voeten wordt getreden als 'ein Kuss' voortaan als 'ein Kuss' moet worden geschreven. Omdat 'de politiek' er niet uitkwam en minstens dertig andere processen op lager juridisch niveau leidden tot een patstelling, moesten 's lands hoogste rechters zich over de affaire buigen.

Ze hadden er meer dan een jaar voor nodig, maar het vonnis mag er wezen. Het Hof onderstreept namelijk tegelijkertijd dat de federale overheid in Duitsland niets met onderwijs en cultuur heeft te maken. Deze sector blijft het exclusieve terrein van de zestien deelstaten. Dat betekent dat de zestien ministers van Onderwijs uit de provincie een nieuwe spelling mogen voorschrijven, maar dat zij tevens onafhankelijk van elkaar alles bij het oude mogen laten.

Hetgeen tot de unieke situatie kan leiden dat een kus in Sleeswijk-Holstein onveranderd als 'ein Kuss' wordt geschreven, terwijl de rest van het land overgaat op 'ein Kuss'. Voorwaarde is dat het komende referendum in de noordelijke deelstaat leidt tot afwijzing van de nieuwe spelling. De minister van Onderwijs in Kiel is dan verplicht, wil hij politiek overleven, de oude spelling te handhaven. Het Hof in Karlsruhe gaf gisteren al aan dat zo'n manoeuvre geheel in overeenstemming is met het federale staatsbestel.

Het vonnis bracht dinsdag dan ook meer juristen dan linguïsten in het geweer. Dat het Hof het klagende paar uit Sleeswijk-Holstein in het ongelijk zou stellen - en dus de zestien deelstaten het recht gaf gezamenlijk de spelling door te drukken - stond eigenlijk vast. Sterker, het vonnis lekte in hoofdlijnen vorige week al uit, waarop het principiële ouderpaar beledigd de aanklacht terugtrok, hetgeen formeel geen enkele consequentie had.

Veel interessanter is dat het Hof de federale lijn doortrekt en zich niets aantrekt van al die Duitstaligen in Oostenrijk, Zwitserland, België en Denemarken. Het waren de germanisten uit deze landen, die samen met hun Duitse collega's in 1995 besloten de eerste spellingshervorming sinds 1901 door te voeren. 'Dit wordt een buitengewoon gevaarlijke, maar interessante zaak', oordeelt de rechtsgeleerde Rupert Scholz, vice-fractievoorzitter van de CDU/CSU in de Bondsdag.

Collega-juristen van Scholz voorzien eveneens veel ellende. Het hoofd van de juridische faculteit in Kiel noemde het vonnis 'een democratisch wangedrocht'. Hij weet zeker dat het Hof zich nog een keer over de zaak moet buigen.

Het referendum in Sleeswijk-Holstein over de spelling wordt toevallig op zondag 27 september gehouden, de dag van de Bondsdagverkiezingen. Of het referendum tot die deelstaat beperkt blijft is onzeker, omdat gisteren onmiddellijk andere deelstaten zich roerden.

In Noordrijn-Westfalen, de bevolkingsrijkste deelstaat, gingen tegenstanders van de nieuwe spelling de straat op voor meer handtekeningen. Indien zij voldoende steun krijgen, is de deelstaat verplicht een referendum uit te schrijven. Actiegroepen in Rijnland-Paltz, Hessen en Nedersaksen voelen zich door het vonnis uit Karlsruhe eveneens gemotiveerd.

Ondanks het vonnis en afgezien van de uitslag van een of meer referendums: een Duitse 'eenheidsspelling' komt er niet. Garant daarvoor staan vermaarde auteurs als Enzensberger en Günter Grass, die hun uitgevers hebben gesommeerd hun manuscripten te redigeren naar de oude spelling. Belangrijke kranten en bladen als Der Spiegel en de Süddeutsche Zeitung handhaven eveneens de oude spelling.

Het onderwijs in de meeste deelstaten heeft zich echter al lang aangepast. Ofschoon de leermiddelen nog steeds in de oude spelling zijn gedrukt, geldt op de lagere school (de vierjarige Grundschule) sinds twee jaar de nieuwe spelling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden