Cultuur Inktzwarte opera

Duister Macbeth Underworld onthult een rijk spectrum aan driften ★★★★☆

Macbeth Underworld Beeld De Munt

Toen de Franse componist Pascal ­Dusapin aan zijn vorige opera werkte, de inktzwarte Penthesileia (2015), vroeg hij zich af: kan het nog erger? Ja, dacht hij, het kan nog erger, ik kan een opera van Shakespeare’s Macbeth maken. Het Brusselse operahuis de Munt, waar Penthesileia in première ging, was direct enthousiast en ­tekende ook voor wat Dusapins achtste opera zou worden.

En inderdaad, zwarter dan zwart is Macbeth Underworld. Een griezelig bos met kronkelige takken staat op het toneel. De belichting van Antoine Travert is zo spaarzaam, dat het decor een suggestie blijft, we krijgen het nooit in zijn totaliteit te zien. Drie ‘weird sisters’ (de heksen uit Shakespeare’s drama) roepen het echtpaar Macbeth in de onderwereld op om ­terug te kijken op hun bloederige ­daden. De Macbeths zijn hun prooi, hun speelbal. Bij Dusapin (en librettist Frédéric Boyer) zijn de slechtste mensen uit de toneelgeschiedenis veranderd in zwakke zielen, overgeleverd aan de wrede pleziertjes van de weird sisters.

Macbeth Underworld Beeld De Munt

In een paar sleutelscènes herbeleven zij hun leven, achtervolgd door het spook van een Kind (het vermoorde kind van Macduff of van Macbeth?) en een Geest. Ook hier schuilt wreedheid, want de moord op de koning krijgen ze niet te zien, de herinnering toont zich nooit volledig. Het bloederige mes waarmee Macbeth Duncan vermoordde, verschijnt pesterig bungelend aan een onzichtbare draad voor zijn neus.

Macbeth Underworld Beeld De Munt

Maar als je eenmaal aan het duister bent gewend, blijkt het een rijk spectrum aan driften te onthullen. De opera trekt het onderbewustzijn van de Macbeths open als een blik sardientjes. Liefde, verdriet, angst, hoogmoed en bloeddorst wisselen elkaar af. De fenomenale zangers Georg Nigl als Macbeth en Magdalena Kozená als Lady Macbeth razen, hunkeren, en zingen met ongelooflijke nuances. Dusapin schreef de rollen op hun stemmen.

De Munt produceert steeds vaker nieuwe opera’s waarin er vanaf het eerste idee hecht wordt samengewerkt tussen componist, librettist, ­regisseur en de rest van de cast en crew, en dat heeft overtuigend uitgepakt. Zelfs regisseur Thomas Jolly, die twee jaar geleden bij de Nationale Opera in Amsterdam teleurstelde met een overgestileerde, oppervlakkige regie van Eliogabalo, verrast met een vloeiende, subtiele, aardse regie.

Macbeth Underworld Beeld De Munt

Muzikaal werkt Dusapin steeds met een lang aangehouden grondtoon, waaromheen de muzikale ­lijnen cirkelen. Het heeft een sterk ­atmosferisch effect. Soms beukt het orkest Wagneriaans, wat voor een welkom contrast zorgt. Aan het slot snerpt het orkest in de hoogte, een ijle, oorverdovende, minutenlange passage. Schitterend – de diepte van de onderwereld ontmoet de hoogte van het orkest. Voor de personages geen catharsis, wel voor de luisteraar.

Macbeth Underworld Beeld De Munt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden