Duel aan gene zijde van de Hudson

HET WAS het grootste schandaal van de zojuist gestichte republiek der Verenigde Staten van Amerika. En waarschijnlijk het meest roemruchte duel uit de geschiedenis....

Een politieke kwestie dus, zoals de Amerikaanse historicus Thomas Fleming schrijft Duel, waarvoor hij meticuleus onderzoek verrichtte. De Amerikaanse vrijheidsoorlog was juist voorbij. De eerste president, George Washington, was twee jaar geleden overleden en Thomas Jefferson stond op het punt de verkiezingsstrijd voor een tweede ambtstermijn aan te gaan. We schrijven 1804.

Jefferson was in 1801 op een hoogst moeizame manier tot het presidentschap geraakt. In eerste instantie kwam het college van kiesmannen tot 73 stemmen voor Jefferson en 73 voor Burr.

Er waren nog eens 36(!) stemmingen voor nodig om deze patstelling te doorbreken. Uiteindelijk werd Jefferson met geringe meerderheid president. Hij kon niet anders dan Burr tot vice-president benoemen, hoewel de twee - en dat is uiterst kies uitgedrukt - niet samen door één deur konden.

Nog groter was de vijandschap tussen de beide New Yorkse advocaten Alexander Hamilton en Aaron Burr. Beiden waren ze in de vrijheidsoorlog Washingtons adjudanten geweest. Burr werd gesnapt, terwijl hij in Washingtons correspondentie neusde wat hem op een zware reprimande kwam te staan.

Daarna stokte Burrs militaire loopbaan - hij zou 'slechts' als kolonel in het burgerleven terugkeren - terwijl Hamilton het tot generaal bracht en zich ook in het burgerleven die titel graag liet aanleunen. Burr en Hamilton werden advocaat in New York, alweer elkaars concurrent.

Hamilton had in de cruciale presidentsverkiezing van 1800 Jefferson gesteund. Dat was opvallend, omdat juist Hamilton de leidende conservatieve figuur was die zich tegen Jeffersons democratische ideeën verzette. Hamilton schreef zelfs: 'Als er één man is in deze wereld die ik behoor te haten, dan is het Jefferson. Maar het openbaar belang moet de overhand hebben op elke privé-neiging.' Burr wist het maar al te goed: het was tegen hém.

De Amerikanen van het eerste uur wisten nog niet precies waar ze politiek heen wilden. Grondiger democratie? Een strengere, autocratischer leiding? Velen keken met groeiende bewondering naar Frankrijk, waar 'consul' Napoleon zichzelf in 1804 tot keizer zou kronen. Frankrijks antagonisme ten opzichte van Engeland, de oude kolonisator, was óók een punt van sympathie.

Het was duidelijk dat Jefferson zich voor zijn tweede termijn van zijn vice-president Burr wilde ontdoen. Burr probeerde daarom gouverneur van New York te worden om vanuit die positie in 1808 opnieuw een gooi naar het presidentschap te kunnen doen. Maar hij vond alweer Hamilton op zijn weg, die hevig meedeed aan een smerige anti-Burr-campagne. Kranten kozen weinig zachtzinnig partij. 'De verachtelijkste bastaard van het universum' noemde The American Citizen hem. Op de avond voor de verkiezingen publiceerde deze krant een lijst van de twintig belangrijkste hoerenmadams van New York, die stuk voor stuk verklaarden dat (de weduwnaar) Burr hun favoriete klant was.

Aaron Burr verloor kansloos in april 1804. Hij begreep dat zijn politieke rol nu volledig uitgespeeld was. Ontstak hij daarom in woede toen hij in een ingezonden krantenbrief dit zinnetje ontwaarde: 'Werkelijk, mijnheer de redacteur, ik zou u details kunnen geven van een nog veel laatdunkender opinie die generaal Hamilton over de heer Burr heeft geuit.' Op 8 juni 1804 schreef Burr een brief aan Hamilton waarin hij een 'onmiddellijke en ongekwalificeerde erkenning of ontkenning' eiste. Tamelijk impliciet wees Burr meteen al op de mogelijkheid van een duel, wanneer Hamilton de 'laatdunkende opinie' zou bevestigen. Hamilton antwoordde dat hij niets over de ingezonden brief wist, maar hij wenste desondanks niet toe te geven.

De rest is geschiedenis, zoals men pleegt te zeggen. In de vroege ochtend van de elfde juni 1804 troffen de duellisten, vergezeld van twee secondanten en een dokter, elkaar aan de overzijde van de Hudson (dus niet in de staat New York maar in New Jersey). Hamilton miste bij het eerste schot - opzettelijk, zou hij vlak voor zijn sterven nog beweren. Burr trof zijn tegenstander in het ruggenmerg, vlak boven het bekken. 'I am a dead man', riep Hamilton volgens de secondanten. Hij leefde nog twee dagen. Burr werd aangeklaagd wegens moord, heel ongewoon, maar in zijn speciale geval misschien toch ook niet.

Lange tijd bleef Aaron Burr de grootste schurk uit de Amerikaanse geschiedenis. Zijn 'opwaardering' is eigenlijk begonnen met de roman Burr van Gore Vidal uit 1973. Het boek stond vijftig weken op de Amerikaanse bestsellerslijsten. Was hij een moordenaar, of, misschien erger, een verrader? Want daar was immers óók nog Burrs latere escapade waarin hij samen met de stafchef van het Amerikaanse leger (die zelf nota bene als spion voor de Spanjaarden bleek te werken) complotteerde omtrent een afscheiding van Louisiana en Mexico. Vidal romantiseerde de figuur Burr tot een bewonderenswaardig intelligente avonturier die vóór alles een Amerikaans patriot was.

Het boek van Thomas Fleming - eerder auteur van het alom geprezen Liberty! - The American Revolution, waarop Duel een min of meer logisch vervolg vormt - is geschiedschrijving zoals ze hoort te zijn. Fleming heeft een arends oog voor de bijzondere karaktertrekken van zijn hoofdpersonen, duikt diep in hun mogelijke zielenroerselen, maar onthoudt zich terecht van apodictische uitspraken. Hij plaatst de gebeurtenissen bovendien in een wijder kader - de schaduw van Napoleon doemt om de zoveel bladzijden op - dan je van een Amerikaans historicus over een zo specifiek Amerikaans onderwerp zou verwachten.

Ook Fleming heeft een beduidend milder oordeel over Burr dan de historici van vroeger tijden hadden. Thomas Jefferson, die ooit te boek stond als een van de meest geslaagde Amerikaanse presidenten, komt er in Duel ronduit slecht af als een zelfingenomen, machts wellustige aartsintrigant. Type Richard Nixon, zouden we nu zeggen. Alexander Hamilton, de veelgeprezen mede-opsteller van The Federalist Papers, wordt eigenlijk het best gekarakteriseerd door zijn geciteerde bewondering voor de Franse politicus Talleyrand. Die wist exact wanneer hij de andere kant op moest kijken als een regering 'verkeerd' deed, maar wist ook wanneer hijzelf 'verkeerd' moest doen in naam van die ijzeren wet van de machtspolitiek: noodzaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden