Aard van het beestje

Dudeljo! Op zoek naar de wielewaal

Caspar Janssen gaat wekelijks op zoek naar een dier in zijn habitat. Wat typeert het dier? En waarom doet het juist nu van zich spreken?

Wielewaal Beeld Margot Holtman
WielewaalBeeld Margot Holtman

Het plan was om eindelijk eens de wielewaal te zien, misschien wel de meest zomerse onder de broedvogels. Voor je het weet is hij weer vertrokken naar Oost-Afrika, waar hij het grootste deel van het jaar leeft. In Nederland is hij slechts van eind april tot eind augustus, om te broeden.

Ja, gehoord had ik de wielewaal wel vaker. Wakker worden in een tentje aan de bosrand, van wat in Zien is kennen staat omschreven als ‘een klankvol, fluitend ‘dudélio’ of ‘diwidlio’. Bekend is de variant ‘dudeljo’.

Op de soortpagina van Vogelbescherming Nederland klinkt de zang als ‘hobo-achtig, lager en vloeiender dan de merel’.

Ook mooi.

Knalgeel, zwart en rood

Vervolgens denk je: zo’n opvallend gekleurde vogel – het mannetje is knalgeel met zwarte vleugels, de snavel is rood – moet ook gemakkelijk te zien zijn. Maar zo werkt dat niet. Zelfs Arend van Dijk, met wie ik vandaag op pad ben in Zuid-west Drenthe, heeft vaak vergeefs in een boom staan turen. Want de wielewaal houdt zich verborgen in de toppen van loofbomen, daar is ook het nest. Als je al door het bladerdak kunt heen kijken dan valt het geel van de wielewaal vaak weg in het licht. Wat niet wegneemt dat Van Dijk, die al tientallen jaren vogels inventariseert voor Sovon Vogelonderzoek, de wielewaal vaak heeft gezien.

Over het Wapserveld lopen we. ‘In mei, in de paartijd, kan het zomaar voorkomen dat je hier tien wielewalen hoort.’ Nu is het inmiddels broedtijd, en dan houden ze zich een stuk stiller, bij de wielewaal loop je al snel achter de feiten aan.

Je zou dit een bolwerk kunnen noemen. Landelijk is de trend al decennia gestaag dalend, maar hier stijgt het aantal broedende wielewalen al jaren licht. Verspreid liggende plukjes bos, vooral eik, afgewisseld met heide met wat solitaire bomen, en er tussendoor loopt de Vledder Aa; wielewalen verblijven graag in de buurt van water.

We lopen de bosjes af, we horen de ene na de andere vogel, maar geen wielewaal. Toch huist er één in ieder bosje. Wielewalen leven in ‘los kolonieverband’, uit recent onderzoek blijkt dat een nest ongeveer 40 hectare nodig heeft, als zo’n semi-kolonie bestaat uit vijf broedparen heb je al snel twee bij twee kilometer nodig. De grootte van een potentieel broedgebied is dus van belang.

Wielewaal Beeld Margot Holtman
WielewaalBeeld Margot Holtman

Wielewalen zijn plaatstrouw, dezelfde paartjes komen vaak jarenlang terug naar precies dezelfde boom, en maken daar dan vaak een nest dat precies lijkt op het nest van het jaar daarvoor. Het mannetje verdedigt het territorium fel, terwijl het vrouwtje broedt. En het broedpaar heeft ‘hulptroepen’. Arend van Dijk: ‘Nog onvolwassen vogels die meekomen uit Afrika. Ze helpen het vrouwtje bij het voeren en het mannetje bij het verdedigen van het territorium.’

Het maakt de wielewaal nog iets onweerstaanbaarder.

Maar ja, het blijft wel stil op het Wapserveld.

En dan horen we het tegelijkertijd, op het Doldersummerveld, aan de andere kant van de weg: onmiskenbaar ‘dudeljo’. Over het fietspad het veld op, richting de bosrand waar het geluid vandaan komt. Dan volgen de ontwikkelingen elkaar snel op. Een wielewaal vliegt over de heide, en nog één. Eerst vrouwtjes, of jonge exemplaren, dan een mannetje. Ze foerageren – wielewalen eten rupsen en nachtvlinders. Het mannetje hangt biddend twee meter boven de grond, oogverblindend geel en zwart. Een tropisch tafereel op de Hollandse heide. We volgen het schouwspel nog een tijdje, zien zelfs de rupsen in de snavels, en hoe een mannetje wielewaal met zijn prooi tussen de bladeren van een solitaire eik verdwijnt. Ik slaak wel kreten, maar het is eigenlijk om stil van te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden