Dubbelzinnig tot en met de titel

Dood, liefde, kunst en afhankelijkheid, Connie Palmen heeft al haar obsessies weer verwerkt in haar roman Jij zegt het. In het Amsterdamse Amstelhotel kreeg de schrijfster de Libris Literatuur Prijs van 50 duizend euro.

Connie Palmen neemt felicitaties in ontvangst voor het winnen van de Libris Literatuurprijs. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant
Connie Palmen neemt felicitaties in ontvangst voor het winnen van de Libris Literatuurprijs.Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Het is pas de tweede keer dat Palmen wint, 21 jaar na de AKO-prijs voor De vriendschap, en 25 jaar nadat ze debuteerde met De wetten. In de roman Jij zegt het blikt de verteller, de Engelse dichter Ted Hughes (1930-1998), terug op zijn en huwelijk met de Amerikaanse dichteres Sylvia Plath (1932-1963) die na het stuklopen van hun relatie zelfmoord pleegde. Door rabiate Plath-fans werd Hughes (wiens tweede echtgenote ook zelfmoord pleegde) als de schuldige gebrandmerkt. In plaats van te reageren op aantijgingen droeg hij zorg voor Plaths nalatenschap. Enkele maanden voor zijn dood publiceerde Hughes Birthday Letters (1998), om zich op poëtische wijze tot zijn eertijdse geliefde te richten. Die bundel vormde Palmens voornaamste leidraad.

De waarheid

'De afgelopen vijfendertig jaar heb ik met een machteloos afgrijzen moeten aanzien hoe onze echte levens bedolven raakten onder een modderstroom van apocriefe verhalen, valse getuigenissen, roddels, verzinsels, mythen, hoe onze ware, complexe persoonlijkheden werden vervangen door clichématige personages, vernauwd tot simpele imago's, op maat gesneden voor een sensatiebelust lezerspubliek. En dan was zij de broze heilige, ik de brute verrader. Ik heb gezwegen. Tot nu.'

Zo opent Jij zegt het, een roman met de pretentie de waarheid dichter te benaderen dan de vloedgolf aan biografieën en getuigenissen rondom het duo Hughes-Plath heeft kunnen bewerkstelligen. Uiteraard gaf Hughes nooit interviews, suggereert Palmen; dan zou hij zich verlagen tot het niveau van de schaamteloze media en opportunistische 'schriftgeleerden'. Daarom is het van belang dat Jij zegt het een roman is, al ligt er veel research aan ten grondslag. Kunst, fictie, die ervaringen en herinneringen transformeert in een verhaal, kan hoger en verder reiken dan eendimensionale non-fictie, met 'echt gebeurd' als armetierig adagium.

De Librisprijs gaat naar Jij zegt het, zeg ik

Een raar nominatierapport, dat van de Libris-jury, vindt Arjan Peters, die zich niettemin aan een voorspelling waagde afgelopen weekend. (+)

Dood, liefde, kunst en afhankelijkheid

Palmen verplaatst zich in de geplaagde Hughes, en geeft hem opinies en gedachten in over roem, eenzaamheid en het scheppingsproces die net zo veel zeggen over hem als over haar. Bij Palmen wordt de eerste ontmoeting (Cambridge, 1956) tussen de fladderende Plath en de jonge dichter al omineus: zij kust hem niet, maar bijt hem in de wang. 'Wie zo een liefde begint, weet dat er in het hart van die liefde geweld en vernietiging schuilgaan. Tot de dood erop volgt.'

Waarmee we ook in het hart zitten van de obsessies van Aldegonda Petronella Huberta Maria Palmen (St. Odiliënberg, 1955), die na de mavo, Pedagogische Academie en havo naar Amsterdam ging en aan de universiteit afstudeerde in Nederlands (1986) en filosofie (1988): dood, liefde, kunst en afhankelijkheid. In haar werk is het verhaal ondergeschikt aan de beschouwing- in het geval van Jij zegt het kon ze zich verlaten op een bekend verhaal. Zo volgde ze in De wetten de structuur van het middeleeuwse mirakelspel Mariken van Nieumeghen.

Liefde en dood zijn ook onlosmakelijk met elkaar verbonden in I.M. (1998) en Logboek van een onbarmhartig jaar (2011), de boeken die Palmen schreef na de dood van haar twee grote liefdes, de journalist Ischa Meijer en de politicus Hans van Mierlo, met wie ze in 2009 trouwde.

null Beeld Julius Schrank / de Volkskrant
Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Lees ook: recensie Jij zegt het: ***

In haar zesde roman beschrijft Connie Palmen de tragische liefdesgeschiedenis van het dichterspaar Plath en Hughes. Nu eens níét vanuit de 'heilige' Sylvia, maar vanuit de alom verguisde Ted. 'De stijl is te conceptueel om mooi te zijn, maar alles went, en als je je eenmaal hebt overgegeven aan het stampende bestiarium gebeuren er interessante dingen.'

De beste Palmen

Een eigen verhaal maken om jezelf te redden tegenover de allesverslindende liefde en de dood, jezelf terugtrekken in de gelukkige eenzaamheid van het schrijverschap, spelen met conventies, door kunst ergens komen 'waar je nog niet eerder was'; alles is te vinden in Jij zegt het.

En voor het eerst zit Connie Palmen niet nadrukkelijk tussen de lezer en het boek. De apodictische aforismen waar ze mee placht te strooien ('roem is zichtbaar gemaakte eenzaamheid'; 'de ontdekking is het bestaansrecht van de roman'), en de van wijlen Herenclub-vriend Harry Mulisch afgekeken manier om ijdelheid en hooghartigheid als een imago voor te stellen, om zo handig te verbergen die eigenschappen echt te bezitten, houden het verhaal niet op, maar zijn er kunstig mee verweven.

Jij zegt het is als culminatie van haar thema's dubbelzinnig zoals alle echte kunst, tot en met de titel - want wie is 'jij' en wat is' het'? De Libris Prijs is voor de beste Palmen in een kwarteeuw schrijverschap.

Plath en Hughes: de zelfmoord die moord werd

Ging Plath aan haar eigen gekte ten onder of dreef haar man haar de dood in? Hoe het lot van het beroemde dichterspaar de fans verdeeld in twee kampen. (+)

null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden